ارگ تاریخی بلقیس(نارین قلعه)

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ و به نقل از سپهرآیین، کهندژ بلقیس اسفراین که به شهر تاریخی بلقیس معروف شده در سه کیلومتری جنوب شرقی شهر کنونی اسفراین و شرق روستای جوشقان واقع شده است. وسعت این شهر در حدود 150 هکتار بوده و مساحت ارگ (کهندژ) بیش از 5 هکتار است. این شهر بر اساس اسلوب معماری ساسانی بنا شده است و شامل سه بخش کهندژ، ربض و شارستان است و مهم ترین مصالح ساخته شده در آن خشت و گل است. البته شهر تاریخی بلقیس دارای بخش های گوناگون یک شهر اسلامی است و برخی از این بخش ها به طور کامل قابل شناسایی است و برخی دیگر از بخش ها به دلیل تخریب های بنیانی  نیاز به کاوش های باستان شناختی فراگیر دارد، بخش های مهم شهر شامل کهندژ، شارستان، خندق و حصار دور شهر است و درداخل حصارهای شهر مسجد، مقبره شیخ آذری و راسته بازاری وجود داشته است که در تصویر هوایی که در سال 1937 توسط پروفسور اشمیت گرفته شده است به خوبی قابل مشاهده هستند. اما مهم ترین اثر مجموعه که بسیار چشمگیر است و به عنوان یکی از بزرگترین سازه های خشتی در ایران پس از ارگ تاریخی بم و قلعه ایرج ورامین می توان نام برد ارگ آن است، این سازه بزرگ خشتی که خاکبرداری ها و حفاری های فراوان تنها یک پوسته گلی به نام بارو از آن باقی گذاشته وسعتی حدود 51 عزار مترمربع دارد که 29 برج در اندازه های گوناگون و با ارتفاع حدود 11 متر از آن پاسداری می کرده اند و دروازه اصلی آن در شمال شرقی واقع شده است. ارگ شهر بلقیس در انتهای جنوب غربی شهردر گذشته در سه طبقه و با مصالح عمدتاً خشت و گل در میانه دشت بر زمینی مسطح ساخته شده، بیرون آن خندق و محدوده بزرگتری به نام شارستان ایجاد شده است که البته شارستان این شهر بسیار کهن تر از ارگ می باشد، با توجه به کاوش ها و بررسی های متون تاریخی مرتبط با این شهر تاریخی به نظر می رسد اسفراین در قرن سوم هجری به عنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی در حاشیه کلان شهری چون نیشابور بسیار پویا و فعال بوده است؛ از نقطه نظر قدمت با توجه به کاوش های صورت گرفته در این شهر قدیم ترین لایه های سکونتی در این نقطه به نیمه دوم قرن سوم هجری بر میگردد و در قرن ششم هجری به اوج می رسد و بعد از حملات مغول در زمان حاکمان سربداری دوباره عظمت گذشته را باز می یابد تا اینکه ازبکان در عهد صفویه این شهر با عظمت را به وطر کامل تخریب کرده و ساکنان آن را به اجبار از محل اخراج می نمایند. شهر تاریخی بلقیس که با شماره 4297 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده در محدوده دشت اسفراین در طول دوران اسلامی به عنوان یک مکان بین دوراهی میان دو شهر بزرگ یعنی نیشابور و گرگان عمل می کرده است و تمامی مسیرها از نیشابور به گرگان از این محل عبور می کرده است با این تفاسیر این مجموعه تاریخی را می توان جزو عظیم ترین میراث های خشتی ایران تلقی کرد که در طول تاریخ همواره به عنوان یکی از شهرهای مهم در حاشیه جاده معروف ابریشم قرار داشته است.  این شاهراه تجاری در ادوار مختلف از رونق زیادی برخوردار بوده است، اقلیم مناسب و شرایط مساعد باعث و عامل ایجاد رشد و شکوفایی شهرنشینی و استقرار های متعدد بوده است؛ این شهر برای آخرین بار در دوره صفویه متروک شده و شهر اسفراین به محل کنونی خود در 3 کیلومتری شمال شهر قدیم اسفراین منتقل شده است.

 

انتهای پیام/ص