نگاهی به زندگی شیخ بابا برزنجی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از مکریان، شیخ بابا سعید برزنجی فرزند شیخ اسماعیل، فرزند شیخ محمد قطب، فرزند سیدالسادات، فرزند شیخ عبدالرسول، فرزند سید عیسی برزنجی، فرزند شیخ بابا علی همدانیست. [۱] تا سن ۱۵ سالگی در محضر پدرشان به تحصیل مقدمات علوم پرداخته[۲] علم حکمت و بلاغت را خدمت ” علامه پیره باب” در روستای اُطمیش [از توابع ساوجبلاغ] و اصول فقه را نزد دیگر عالمان و دانشمندان کُردستان آموخته و سه سال نیز به شهر قاهره ی مصر رفته. برای ادامه ی تحصیل روی به “باب الشیخ ” بغداد نهاده و نیز دو سال در ولایت و منطقه ی کشمیر هندوستان مانده و علم پزشکی را در آن محل می آموزد. [۳] در بازگشت به میهن مدتی در محضر ملا عبدالله نامی در روستای اُطمیش به تکمیل علوم پرداخت. سپس از کاک احمد شیخ (۱۸۸۹- ۱۷۹۳) در سلیمانیه اجازه ی تدریس و ارشاد مریدان طریقه ی قادری را اخذ کرد و در غوث آباد به ارشاد پرداخت. [۴] واسیلی نیکیتین کُرد شناس روسی در کتاب گرانسنگ ” کُرد و کُردستان” در مورد شیخ بابای ساوجُبلاغی چنین نوشته است: ” شخصی بود به نام شیخ بابا در قریه ی غوث آباد، نزدیک ساوجُبلاغ، که تُرکان او را اعدام کردند، من با این شخص باب مکاتبه را باز کرده بودم تا از او رساله ای در باره ی طریقت عرفانی خودشان دریافت دارم ، لیکن پایان غم انگیز حیاتش به این رابطه خاتمه داد”. [۵] سر انجام این شیخ شوریده  بعد از پنجاه و نه سال زندگی در پاییز ۱۳۳۴ هـ.ق توسط قوای متجاوز عثمانی و به فرمان عمر ناجی بیگ به اتهام همکاری با قوای روس در روستای که ریزه ی گلی Karezai gli یکی از آبادیهای منطقه ی بوکان به دار آویخته شده و به شهادت میرسد. بعد از شهید شدن مریدان و منصوبان وی پیکر پاکش را به روستای غوث آباد انتقال داده و در آنجا به خاک میسپارند. [۶] دلیل به دار آویخته شدن شیخ بابا مخالفت وی با اعلان جهاد تُرکان عثمانی در مبارزه با روسها بوده که وی به شدت با این قضیه مخالفت ورزیده همچنانکه واسیلی نیکیتین کُرد شناس درنوشتاری دیگردر این مورد می نویسد: ” یکی از شیوخ بنام شیخ بابا که در حوالی ساوجبلاغ زندگانی با زُهد و تقوا داشت و در نظر کُردها محترم بود با این اعلان جهاد مخالفت میکرد وتُرکها او را در زمستان (۱۶ – ۱۹۱۵ ) بواسطه ی نظریات خلاف جهاد و رأفتش نسبت به مسیحیان به دار آویختند. شیخ بابا این جهاد را منافی با مقررات اسلامی میدانست و نظر به نتایجی که در دنبال داشت تصویب نمیکرد. عقیده ی “اسنوک هورگرنیه” Snouk Hourgronje  مستشرق بی طرف که در حقوق اسلامی تبحر و بصیرت کامل داشت با عقیده ی این مجتهد کُرد موافق بود. [۷].

از [شیخ بابای برزنجی ] دو اثر جاویدان برجای مانده است. نخست دیوان سعیدیه که مشتمل بر انواع شعر: قصیده، غزل، مخمس، ترجیع بند، ترکیب بند، رباعی و مثنوی که به زبانهای کُردی، فارسی و ترکی بر جای مانده است. اثر ارزنده و درخشنده ی دیگر او به مثنوی معنوی معروف است که در پنج هزار بیت به رشته ی نظم در آمده است. [۸]. به جز این دو اثر جاویدان از شیخ بابا آثار و نوشته های پراکنده ی دیگری از جمله در حوزه ی پزشکی و علوم قدیمه بر جای مانده است. متأسفانه تا کنون هیچ یک از این آثار چاپ و منتشر نشده است.
در اینجا چند شعر از اشعارمنتشر نشده ی شیخ بابای برزنجی را از روی دستنوشته ی دیوان سعیدیه ی شیخ بابا که کپی آن را چند روزی اُستاد انوشه روان عبیدالله ایوبیان در تاریخ ۲۸ مهـرماه ۱۳۸۱ جهت یادداشت در اختیارم نهاده بود، منتشر مینمایم. [مهاباد پاییز۱۳۸۹].



چند شعر منتشر نشده ی شیخ بابا
۱

ز طلعت جمال تو بسی چو ماه داردا                                                به ناز و غمزه دیده اش به من نگاه داردا
به قد سرو نوریت زجویبار دلبری                                                 ز حوریان جنّت او بخاطر آه داردا
به پای شمع جمع او بسوزمش بسازمش                                       به وصل خویشتن مرا هزار راه داردا
نسیم صبحدم بگو مراست یار نازنین                                            چو تاج خسرو کیان به سر کلاه داردا
از آنکه یار و دلبری کنی به جمله سروری                              به بارگاه خویشتن چو من که شاه داردا
کمال مظهر خدا به من که رهنمای تو                                           قیامت است قامتت به ما پناه داردا
مراست شاه دو جهان زپرتوی جلال تو                                        چو من هزار عاشقان همه سپاه داردا
گدای روی تو منم که خوشه چین خرمنت                                سعید خویش را بگو ز وصل جاه داردا

۲
ای در همه دلها اثر عشــق تو پیدا                                              وی در همه سرها اثر شوق تو سودا
در مومن و کافر همه از گبر و نصارا                                      این جمله چو ذُرّه زشموس تو هویدا
این جمله جهان خود به کمالات تو عاشق                                      عاشــق همگی بهـر کمالات تو شیـدا
بــی باده نه آماده کند انجمـن از یـار                                            کاندر دل میخــانه ز می خم بود از ما
کاندر خم وحدت همه یک رنگ بر آمــد                                     انـدر دل مریـم به وجـود آمده عیسـا
یاری چو بر آمد ز سـریری دم مصـرش                                       زیرا به رئیس بنــی اسرائیـل موسا
باز آمده در کشتی جان دلبـر معنـی                                              خود کشتی و خود نوح چو زد بر سر دریا
اندر دل ماهــی خـرابـاد کنـد جــای                                               هـم یونس و هـم ماهـــیّ و هــم دل آگاه
هر جا که دل آگاه شد ای مرد خدا بین                                         کــاندر دل هــر ذره بود مظهـــر مـــولا
خود شاهـد معنی به حرمخانه ی یثرب                                          هم مظهــر حـــق آمده در مسجـد بطحــا
باز آمده این جمع که در جمعیت خویش                                        عشـق است ظهــوری کند اندر خود بغــدا [?]
در زیر قدمـگاه تو ســـرهای اولیــاء                                             حــق گفتـه بـه تـو جـدّ تـو سلطــان اولیا
فانی نشود هـر کسی در عشق تو فانی                                           باقــی نبود هــر که نباشــد بـه تـو القــا
بر شیـــر ژیان فخــر کند کلــب در تو                                         هـم کــز ســر لطـف تو بگوینـــد سعیـدا

۳
ای سیب ذقن، پسته دهن چشم تو چون نرگس شهلا
ای غنچه ی نو رسته ی پیوسته ی دل خسته به هر لا
ای مست کمر بسته ی نو رسته بر قتل حریفان
هم رند سحر خیزی و خوش شاهد اعلا
از رایحه ی[ روی] صبا بوی تو چون گل
باز آمده بر محفل ورقای تو حالا
بر نافه ی آهوی تو ای ساکن ماچین
مِشکی است که اندر سر زلف تو هویدا
بر شمع جمال تو بس ای پرتو جانان
پروانه چو من بوده پریشان تو شیدا
در کوی تو ای شمع فتادند به هر سو
بر صفحه ی روی تو جهان گشته تجلا
زنجیر دلم حلقه ی گیسوی تو هر دم
پیوسته در این حلقه دل غمزده پیدا
در عرصه ی قربانگهی تو جان سعید است
شاطی است تو گوئی که از ساحت مینا
۱- در دستنوشته واژه ی ” موژه ت ” نیز آمده است.
۲- در دستنوشته واژه ی “سةیدی ” نیز آمده است.

منابع:
[۱]–  شیخ بابا ؛ سید نجم الدین انیسی، مجله ی مهاباد، ش۱۲۷، شهریور ۱۳۹۰٫ [۲]–  کُرد و کُردستان در آثار واسیلی نیکیتین؛ طه فیضی زاده، تبریز: ۱۳۶۷٫ [۳]– منبع ش ۱. [۴]– منبع ش ۲٫ [۵]– کُرد و کُردستان؛ واسیلی نیکیتین، ترجمه ی محمد قاضی، نشر نیلوفر، تهران: ۱۳۶۶٫ [۶]– منبع ش ۱. [۷]–  خاطرات و سفرنامه ی موسیو ب. نیکیتین، ترجمه ی علیمحمد فره وه شی، نشر معرفت، تهران: ۲۵۳۶ . [۸]–  منبع ش ۱.

مهرداد رامیدی نیا

انتهای پیام / ی