دوره صفویه اوج هنر آرایه‌های کتب است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، یکی از اساتید مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی پیرامون سیر تاریخی صفحه‌آرایی قرآن گفت: کتابت از اواسط قرن سوم هجری آغاز شد که به صورت ساده می‌نوشتند. از اواسط قرن ۳ تا اواسط قرن چهارم یعنی دوره غزنویان نقوش ساده و نقطه‌های رنگی قرمز که حکم اعلام را داشت؛ به کار می‌بردند. در دوره سلجوقیان اواسط قرن ۴ تا اواسط قرن ۶ نقوش هندسی و گره در جداول و سر سوره‌ها شروع شد.
نبی‌زاده افزود: در این دوره ترکیب‌بندی‌ها هنوز ساده بودند و از نقوش نباتی و گره‌بندی‌های ساده استفاده می‌شد. گره‌بندی‌های ساده را از روی گچبری‌ها اقتباس می‌کردند. در دوره عثمانی و ایلخانی اواسط قرن ۶ تا اواسط قرن ۸؛ تکامل متوسط نقوش نباتی و اسلیمی در طرح‌ها پدید آمد. در دوره تیموریان اواسط قرن ۸ تا اواخر قرن ۹ از لحاظ اسکلت، گردش و قاب‌بندی کامل و محکم بود اما چیز جدیدی نداشت.
وی تصریح کرد: این هنر در دوره صفویه به اوج خود می‌رسد. اواخر قرن ۹ تا اوایل قرن ۱۱ که اوج هنر آرایه‌های کتب است. در دوره زندیه و قاجاریه هنر و نقوش مهندسی تضعیف شد. دوره‌های بعد بیشتر میراث‌دار بودند و آثار گذشتگان را حفظ کردند و نگذاشتند آثار خاموش شود. تا دهه ۶۰ منوال قبلی را داشت و از آن به بعد که کارهای چاپی با تذهیب زیاد شد، هنرمندان به آثار درشت روی آوردند که فضا را پر کند.
نبی‌زاده پیرامون طریقه به دست آوردن کادربندی‌های متداول در کتاب‌آرایی سنتی در آثاردوره‌های سلجوقی، تیموری، صفوی، قاجار و معاصر خاطر نشان کرد: در تحقیقاتم در تذهیب صفحات اول قرآن، سرلوح وشمسه، کادر تذهیب و فاصله کادر تا کناره صفحه، قطر ترنج، کشیدگی سرلوح و تک‌تک تناسبات را محاسبه کردم و خط‌کش گذاشتم. تناسبات جدول‌کشی‌های صفحه‌آرایی بهره‌گرفته از نسبت طلایی، نسبت یک‌سوم و یک‌دوم کل صفحه و ضرایب آن‌هاست. در تذهیب باید از هندسه پیروی کنید. تناسب‌های هندسی باعث می‌شود که چشم ناخودآگاه هماهنگی بین قسمت‌‌ها را ببیند و زیبایی را بفهمد. چون تذهیب اول کتاب خواننده را به متن کتاب دعوت و راهنمایی می‌کند.

وی ادامه داد: تذهیب برای این است که خواننده سریع با متن ارتباط برقرار کند. در کتاب مذهب، تکرار نقش یعنی همان ذکر گفتن؛ اله اکبر و سبحان‌الها دور تا دور آیات قرآن هست و این ذکر گفتن هنرمند تکرار می‌شود. برای همین می‌گویند این کار باید با وضو و نیت پاک انجام شود. این درس بزرگ را من از استاد فرشچیان گرفتم که زیر نقاشی مدادی از ضریح امام رضا کشیده بودند؛ نوشتند:«یا امام رضا! دست‌های مرا بگیر و طرح‌های مرا جاودانه کن.» استاد خودشان را به امام واگذار کردند. هنر معنوی که در خدمت دین باشد؛ فراموش نشدنی است. وقتی مادیات در کار باشد؛ ماندگار نیست و وقتی کار برای خدا باشد جاودانه است. ببینید رنگ‌های قدیمی اکثراً طلایی و لاجوردی است. طلا ذات نورانی و الهی بودن را نشان می‌دهد و لاجورد آسمانی بودن و وجود عناصر سماوی مثل ستارگان و خورشید در آسمان.
نبی زاده با بیان این که آثار جدید به دلیل پرکار بودن و زیبایی نقش‌ها برای بیننده زیبا است؛ اذعان داشت: قاب‌بندی و تناسب‌ها به‌هم‌ریختگی دارد و تنظیم رنگ‌بندی‌ها تغییر کرده است. از اواخر دوره صفوی با ورود اروپاییان و آشنایی هنرمندان با هنر دیگر کشورها، هنر تذهیب تحت تأثیر قرار گرفت و به مرور باعث به وجود آمدن سبک‌های جدید طراحی گردید.این تغییرات در دوره زندیه تأثیر نسبی در پایین آمدن کیفیت آثار ایجاد کرد. در دوره قاجار با ورود صنعت چاپ به کشور و به خاطر سرعت در اجرا و انجام سفارشات اصالت طراحی نقوش از دست رفت.
گفتنی است نمایشگاه «آرایه‌های کهن» از ۱۹ تیر تا یکم مرداد در نقش‌خانه اصفهان برپا بود.
این نمایشگاه که به همت حوزه هنری اصفهان و با همکاری نگارخانه مکتب رضوان مشهد برگزار شده بود ۳۴ اثر کارگاه احیاء و مثنی‌سازی را به نمایش درآورد. آثار بازسازی نسخ نفیس و کهن موزه‎های آستان قدس رضوی توسط هنرمندان خطاط و نقاش بود. در تولید آن‌ها طلااندازی، استفاده از کاغذ الیاف طبیعی و رنگ‌های طبیعی، شیوه‌های پرداز و قلم‌گیری و رنگ‌گذاری با تکنیک‌های اجرایی قدما بکار گرفته و نمونه عین‌به‌عین آثار موزه‌ای اجرا شده بود.

انتهای پیام/