وقتی سینما «شعله ور» می شود!

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل ازندای اصفهان؛– محمدسعید معمارزاده/ همیشه آدمهایی که حاشیه و سر و صدای چندانی ندارند، وقتی روبرویشان می نشینی و به حرفشان گوش می دهی، می بینی که چقدر حرف دارند برای گفتن. ای کاش همه قیل و قال ها می خوابید تا همه بتوانند حرف اینها را گوش کنند.

حمید نعمت الله، هادی مقدم دوست و محمدرضا شفیعی، سه تنی هستند که مدتهاست در سینمای ایران حرف هایی را می زنند که ارزش شنیدن و دیدن دارد. این بار با فیلم «شعله ور» به میدان جشنواره سی و ششم آمده اند که می توان گفت دنباله منظمی از آثار قبلی شان است و از لحاظ سبک و نوع بیان هم تجربه متفاوتی نسبت به دیگر آثارشان نیست.

داستان فیلم، زندگی مردی (فرید با بازی متفاوت امین حیایی) را روایت می کند که در کنار بحران های خانوادگی اش، با مشکل اعتیاد دست و پنجه نرم می کند و در زندگی اش هر طرف که می رود انگار عاملی وجود دارد تا ناکامی هایش را به او یادآوری کند و او را در خود فرو برود؛ تا اینکه بالاخره این کشمکش های درونی بروز پیدا می کند و منجر به ناهنجاری هایی می شود.

در دقایق ابتدایی فیلم، کاملا مشهود است که کارگردان از مخاطب تمنا دارد صبر کند تا بعد از اینکه شخصیت پردازی هایش در فیلم تمام شد، داستان و دغدغه اصلی فیلم را شروع کند. بعد از 20 دقیقه از ابتدای فیلم، تازه به طور خیلی زیرپوستی و ظریف کشمکش اول داستان رقم می خورد.

حضور در یک مهمانی که توسط دوستان قدیمی دوران دبیرستان تدارک دیده شده است، اولین زمینه های حسادت و احساس حقارت را در شخصیت فرید ایجاد می کند. همین؛ دیگر تا پایان فیلم نباید به دنبال سوژه و موضوع دیگری باشیم. از این رو شاید بسیاری از مخاطبان این گلایه را داشته باشند که فیلم تا مدت زیادی هنوز مشغول مقدمه چینی است و کشمکش های داستان (و به عبارتی خودِ داستان) خیلی دیر شروع می شود. اما باید گفت این عقیده بیشتر مربوط به ذائقه و تجربه مخاطب در مواجهه با فیلمهای ایرانی است.

توضیح اینکه: آنچه عمدتا در آثار سینمای ایران به لحاظ داستانی رخ می دهد، تقدم موقعیت بر شخصیت و حالات درونی شخصیت هاست. ولی در فیلم های نعمت الله از آنجا که عمدتا آثاری شخصیت محور هستند، شخصیت در گره افکنی داستان، مقدم بر موقعیت قرار می گیرد. و این شخصیت است که با یک پیشینه مفصل که به مخاطب معرفی می شود، دست به ایجاد موقعیت های مختلف می زند. به طور کلی وقتی به تماشای فیلمهای نعمت الله می نشینیم، باید چنین نکته مهمی را مدنظر قرار دهیم.

از طرف دیگر استفاده از مونولوگ و نریشن خوانی در آثار این کارگردان، بیش از دیگر عوامل، این ذهنیتِ شخصیت گرایی و درون گرایی را به ذهن مخاطب متبادر می کند. همین جا باید به این نکته مهم اشاره کرد که چون در سینمای حمید نعمت الله شخصیت ها اغراق شده ولی در عین حال باورپذیر شکل گرفته اند، می شود گفت سینمایش واقعا سینماست. چرا که سینما یعنی یک موضوع یا یک دغدغه یا مساله ای را در چشم مخاطب برجسته کردن که در خیلی مواقع اغراق دستاویز خوبی است برای این برجسته سازی.

و البته برجسته سازی با سیاه نمایی متفاوت است؛ هر دو اغراق دارد ولی دومی اصلا باورپذیر نیست ولی اولی به طرز بسیار هوشمندانه ای باورپذیر شده است. سبک خاص حمید نعمت الله در شخصیت پردازی ها، این است که شخصیتها در عین اینکه باور پذیرند، غیر واقعی هستند و مصداق فراگیری در جامعه واقعی ما ندارند. ولی این خود عاملی است تا به این نتیجه برسیم که ما با یک انسان یا یک قشر از انسان ها در این فیلم طرف نیستیم.

شخصیت های نعمت الله در حقیقت برآیندی از همه اقشار و اعضای جامعه کنونی ما هستند که به طرز هوشمندانه ای در یک یا چند شخصیت جمع شده اند تا ما روی پرده سینما شاهد یک نمایش هفتاد میلیونی باشیم که از قضا در «شعله ور» این نمایش در لانگ شات جغرافیایی نیز به اجرا درآمده است.

انتخاب فضاهای بومی و محلی برای فیلمسازی شاید به خاطر اعتراضات زیادی که در دهه های اخیر از هر سو به سینماگرانی که لوکیشن هایشان را آپارتمان های بالای شهر پایتخت انتخاب می کنند بوده است. در شعله ور، استان سیستان و بلوچستان به عنوان یک فضای کاملا بومی و محلی انتخاب شده است که البته معضلات این استان مثل کم آبی و مواد مخدر نیز تا حدی در فیلم به تصویر کشیده شده است و این انتخاب مکان برای یک فیلم خودش می تواند یک نقطه قوت برای فیلم محسوب شود.

سینمای نعمت الله و مقدم دوست، خیلی خوب به مسائل عمیق انسانی می پردازند و اصلا با محوریت مفاهیمی همچون عشق های زمینی یا موقعیت های پرکشمکش اما پوچ، خود را از مسیر دغدغه مندی در مورد مسائل اصلی که انسان عمیقا با آنها دست و پنجه نرم می کند، منحرف نمی کند.

شعله ور به خوبی حسادت و غرور را در سایه عاملی خانمان سوز مانند اعتیاد به نمایش می گذارد و به بیننده می فهماند که اگرچه ممکن است هیچگاه شخصیتی مانند فرید یا شخصیت های دیگر را در زندگی ات مشاهده نکنی ولی بدان که اگر همه آن رذالتهای اندکی که در درون توست روزی بخواهد دامن زده شود و بروز عملی پیدا کند، شاید در بهترین حالت ممکن به سرنوشتی چون فرید دچار شوی.

در پایان باید گفت شعله ور از لحاظ کارگردانی و فیلمنامه یک فیلم قابل توجه است و اگرچه ممکن است مثل دیگر آثار همانندش سر و صدای چندانی در جشنواره فجر امسال نداشته باشد، اما باید این را بدانیم که شاید همین آثار هستند که می توانند تعریف نسبتا درستی از سینما و ذائقه سینمایی را به ما ارائه دهند.

انتهای پیام/