ربا با بریدن رگ حیات اقتصادی، جامعه را دچار مرگ تدریجی می­ کند

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از صاحب نیوز؛ سال ­ها پیش از این با شنیدن اینکه فلانی نزول خور است چهره­ خشن و نفرت انگیز مردی در ذهنمان مجسم می­ شد که می­ توانست کلکسیونی از رذایل اخلاقی باشد. تعدادشان در هر محله یا بازار، انگشت شمار بود و به عنوان خبیث­ ترین همسایگان مورد نفرت بقیه­ اهل محل بودند.

بسیاری از آنان به خاطر همین وجهه­ اجتماعی زشت و منفور، معاملات خود را با طرف مقابل، پنهانی انجام می­ دادند تا به عنوان نزول خور در محل شناخته نشده و از طرف آشنایان مورد شماتت، لعن ونفرین قرار نگیرند.

ازطرف دیگر، افرادی هم که از روی فلاکت و اضطرار ناچار به پرداخت نزول می­ شدند آن را ازخانواده و آشنایان خود پنهان می­ کردند تا متهم به آوردن لقمه­ حرام سر سفره زن وبچه­ خود نشوند.

اما …

این روزها به کلی اوضاع نزول خور جماعت فرق کرده …، اول از همه اینکه واژه مبغوض نزول خوری جای خود را به سود و درصد داده که هم بار منفی کمتری دارند و هم به مراتب باکلاس ­ترند!

امروز رباخواری به طرز نگران­ کننده­ ای در لایه­ های مختلف سیستم اقتصادی جامعه رسوخ کرده­ است؛ به طوری که می­ توان یکی از عوامل بنیادین مشکلات اقتصادی امروز کشور­ را به همین افزایش بی­ رویه رباخواری در بین اقشار مختلف جامعه نسبت داد.

رباخواری علاوه برایجاد مشکلات روحی و روانی(مانند ترس و اضطراب مداوم، فشار روانی، استیصال و ناامیدی) در فرد بدهکار، در سطح کلان نیز موجب صدمات هنگفتی همچون راکد ماندن کار و فعالیت اقتصادی، ایجاد فاصله طبقاتی، تورم، رواج مصرف­گرایی و بیکاری می­ شود. رباخواری در نهایت موجب بوجود آمدن طبقه سرمایه­ داری می­ شود که از یک طرف عمده اموال و دارایی­ های یک جامعه نزد آن­ها انباشته می­ شود.

ازطرف دیگر این سرمایه­ هنگفت به جای خرج­ شدن درحرکت­ های اقتصادی وتولیدی جامعه در چرخه رباخواری باقی­ مانده وعلاوه برکاهش رشد اقتصادی، باعث افزایش فقر و محرومیت در اقشار محروم جامعه و تراکم ثروت در دست عده­ای محدود می­گردد.

به اعتقاد بسیاری ازکارشناسان، اولین مسئله ­ای که رواج رباخواری در جامعه شکل می­دهد، عدم تمایل افراد جامعه برای وارد شدن به عرصه­ تولید- به دلیل خطرپذیری بالای آن- وبه دنبال آن افزایش وابستگی کشور به واردات وخروج سرمایه­ های داخلی از کشور است؛ چنانچه در روایتی از امام صادق(ع) نیز بدین موضوع اشاره شده است: به راستی اگر ربا حلال بود، مردم تجارت و تلاش براى معاش را رها مى­ کردند؛ به همین دلیل خداوند ربا را حرام کرد تا مردم از حرام به حلال و تجارت و خرید وفروش رو بیاورند(۱).

امام رضا(ع) نیز در اشاره به این موضوع فرموده­ اند: “سِرّ دیگر(حرمت ربا) آن است که… مردم به بردن منفعت بی­ تلاش متمایل می ­شوند”(۲). در واقع افراد رباخوار بااتکا به این منبع درآمد حرام ازهرگونه فعالیت اقتصادی وسازندگی خودداری می‌کنند.

این قبیل پیامدهای منفی و زیان­بار رباخواری موجب گردیده که در تعالیم دین مبین اسلام رباخواری در زمره­ گناهان بزرگ و در حکم جنگ با خدا و رسول او قلمداد گردد.

در حدیثی از امام رضا(ع) رباخواری هم ردیف قتل نفس آورده شده (۳)، چراکه در واقع ربا نیز با بریدن رگ حیات اقتصادی فرد و جامعه آن­ها را دچار مرگ تدریجی می­ کند. امام هشتم (ع) درکلام دیگری فرموده ­اند: ” بدان که ربا حرام و از گناهان کبیره است و خداوند برآن وعده­ آتش داده است. پس پناه می­بریم به خدا از آتش، و ربا برهمه­  پیامبران و درهمه­ کتاب­های آسمانی حرام شده است” (۴).

درمنطق اقتصادی اسلام شیوه­ درآمد باید در چارچوب مقررات سودمند به حال جامعه محدود شده و هرگونه فعالیت اقتصادی که به نوعی برای فرد وجامعه زیان­ آور باشد، ممنوع است.

امام رضا(ع) درباب علت تحریم ربا فرموده­ اند:علت تحریم ربای معاملی همان نهی خداوند است ازآن برای فسادی که نسبت به اموال درآن وجود دارد، پس خرید و فروش و معاملات ربوی همه خسارت و ضرر است، درهرحال برای خریدار وفروشنده(۵).

نکته قابل توجه دیگر اینکه با رواج فرهنگ رباخواری، تنها معیار کمک مالی به دیگران، دریافت سود بیشتر خواهد بود و سنت پسندیده قرض­ الحسنه که در قرآن و روایات بسیار مورد تأکید قرارگرفته به فراموشی سپرده می­ شود. امام رضا(ع) دراشاره به این موضوع فرموده­ اند: سِرّ دیگر(حرمت ربا) آنکه کارخیر از میان می­ رود و دادن قرض الحسنه ازمیان می­ رود “(۶).

در بینش اقتصادی اسلام، قرض الحسنه به عنوان نقطه­ مقابل رباخواری، دارای چنان جایگاه مهم وشریفی است که خداوند در قرآن خود را طرف قرض اعلام نموده ومی فرماید:”آن کیست که به خداوند قرض ­الحسنه دهد تاخدا آن رابرایش چندین برابر فزونترکند؟” (۷).

از امام رضا(ع) نیز آمده است که: کسی که به مؤمنی به خاطر خشنودی خدای عزوجل قرض دهد، آن قرض به حساب صدقه برای او خواهدبود تا زمانی که قرض‏گیرنده آن را ادا کند(۸).

شاید درنگاه اول به نظر برسد که صدقه و دیگر انفاق­ های مالی- به دلیل دست کشیدن فرد ازدارایی شخصی خود به نفع دیگری- ارزش معنوی بالاتری نسبت به قرض­ الحسنه داشته باشند، لیکن در منطق اقتصادی اسلام قرض دادن بهترین نوع انفاق وحتی برتر از صدقه دادن است. چنانچه امام هشتم (ع) در تبیین برتری قرض الحسنه برصدقه فرموده ­اند: «پاداش قرض دادن هیجده برابربیش از صدقه است؛ زیرا با فراهم شدن شرایط استقراض، شخص ناگزیر به گرفتن صدقه نمی­ شود»(۹).

یکی از علت­ های برتری قرض­ الحسنه بر صدقه در این است که در بسیاری موارد ممکن است شخص به دریافت صدقه عادت نموده و دست از تلاش برای کسب معاش خود و خانواده بردارد؛ درحالی که وقتی قرض­ الحسنه دریافت می‌کند ناگزیر به کار و تلاش اقتصادی برای پرداخت قرضش است و به نوعی می­ توان گفت قرض الحسنه با ایجاد انگیزه­ تلاش و حس مسؤلیت و تعهد در افراد مانع از رواج خوی طفیلی­ گری وگداپروری درجامعه می­ شود.

امام رضا(ع) همانند دیگر پیشوایان دینی، همواره مسلمانان را به تلاش و مجاهدت در راه تأمین معاش (۱۰) و پرهیز از تکدی­ گری و درخواست از دیگران(۱۱) سفارش نموده و درخواست و تکدی گری را کلید بیچارگی توصیف کرده اند(۱۲).

همان­گونه که پیشتر مطرح شد، خوگیری به رباخواری، تیشه­ ای بر ریشه­ اقتصاد هر جامعه و به ویژه مانعی سترگ در راه تحقق اقتصاد مقاومتی و «حمایت از تولید داخلی» در شرایط فعلی بحران اقتصادی درکشورمان است، درحالی­ که می ­توانیم با فرهنگ­ سازی صحیح و به ویژه اقامه فریضه امربه معروف ونهی ازمنکر، احاد مردم جامعه را ازخطرات رباخواری آگاه کرده و با احیای سنت پسندیده­ قرض­ الحسنه به­ ویژه در قالب گروه­ های خانوادگی، دوستانه و محلی، خود و اطرافیانمان را از گرفتار شدن در چنگال این محاربه با خدا نجات داده و ریشه­ این شجره­ ملعونه را درجامعه­ اسلامی­ مان بخشکانیم.

و همواره به یاد داشته باشیم امام بزرگواری که افتخار میزبانی شان را درکشور عزیزمان داریم، چنین هشدار داده­ اندکه ای مردم تقوا را درباره نعمت­ های الهی رعایت کنید و نعمت­ ها را با گناه و معصیت ازخود مرانید(۱۳)؛ زمانی­ که مردم به کارهای ممنوع دست زدند و هرکس هرچه دلش خواست کرد، بدون اینکه کسی نظارت کند، مردم همگی به فساد و تباهی دچار می­ شوند (۱۴).

۱-من لایحضره الفقیه ج ۳، ص ۵۶۷

۲-من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۵

۳-عیون اخبارالرضا(ع) ج۲،ص ۱۲۱

۴- فقه الرضا (ع)، ص ۲۵۶

۵-من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۵٫

۶-همان

۷- سوره بقره، آیه ۲۴۵

۸- بحار الانوار، ج ۷۱، ص ۲۳۳

۹- بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۴۰

۱۰- وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۸

۱۱- اصول کافی ،ج ۳،ص ۲۴۸

۱۲- دره الباهره ،ص ۳۷

۱۳- عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۶۹

۱۴-عیون اخبارالرضا(ع)،ج۲ ، ص۹۹

انتهای پیام/