دوره جوانی آغازی برای تربیت و خودسازی است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از کلاس خبر، منبع اصلی این نوشته نامه سی ویکم نهج البلاغه است که حاوی رهنمود های امیرالمومنین (علیه السلام) به فرزندشان حسن بن علی(علیه السلام) است.
1. تقوا وپاک دامنی:
مهم ترین سفارش امام(علیه السلام) به فرزند دلبندش ، تقوای الهی است ، آن جا که می فرماید:
و اعلم یا بنی ان احب ما انت اخذ به الی من وصیتی تقوی الله (1)
پسرم، بدان محبوبترین چیزی که از میان گفته هایم در این وصیت نامه به آن تمسک می جویی، تقوای الهی وپرهیز کاری است.
 حصار مستحکم: اهمیت وجایگاه تقوا برای جوانان آن وقت معلوم می شود که تمایلات واحساسات دوره جوانی مد نظر قرار گیرد. برای جوانی که در معرض طغیان غرایز و احساسات تند وشکوفایی خواهش های نفسانی وغریزه جنسی وتخیلات موهوم به سر می برد، تقوا به منزله قلعه وحصار مستحکمی است که او را از تاخت وتاز دشمنان مصون می دارد و مانند سپری است که از اصابت تیرهای زهرآگین شیاطین باز می دارد. امام علی(علیه السلام) می فرماید: اعلموا عبادالله ان التقوی دار حصن عزیز(2)
بدانید ای بند گان خدا، تقوا دژی مستحکم وغیر قابل نفوذ است
 استاد مطهری(ره) می گوید: « نباید تصور کرد که تقوا از مختصات دین داری است، از قبیل نماز و روزه ، بلکه تقوا لازمه انسانیت است. انسان اگر بخواهد از طرز زندگی حیوانی وجنگلی خارج شود ناچار است که تقوا داشته باشد. »(3)

.2  فرصت جوانی:
بدون تردید یکی از عوامل مهم موفقیت وکام یابی، بهره برداری صحیح واصولی از شرایط وفرصت های مناسب است، که فرصت جوانی از اساسی ترین آن ها به شمار می رود. نیروی معنوی وقوای جسمانی، گوهر گران سنگی است که خداوند متعال در اختیار نسل جوان قرار داده است. بر این اساس پیشوایان دین همواره بر اغتنام فرصت جوانی تاکید کرده اند. امام علی(علیه السلام) در این باره می فرماید:
بادرالفرصه قبل ان تکون غصه (4(
پیش از آن که فرصت از دست رود و مایه اندوهت گردد، آن را غنیمت شمار.
 
 سوال از جوانی :

جوانی ونشاط وبالندگی، نعمت بزرگی است که در روز قیامت از آن سوال می شود. در روایتی از رسول اکرم(صلی الله علیه و اله و سلم) نقل است که فرمود : در قیامت هیچ یک از بندگان، قدم از قدم بر نمی دارند تا از وی چهار سوال شود؛ از عمرش که آن را در چه راه بکارانداخته وچگونه فانی کرده است، ازجوانیش که آن را در چه راهی پایان داده است، از اموالش سوال می شود که از چه راهی به دست آورده ودر چه راهی خرج کرده است واز حب ودوستی با اهل بیت از وی سوال می شود.(5(

3. خودسازی

بهترین زمان برای تربیت وخود سازی، دوره جوانی است، زیرا دل جوان با زشتی ها وخصلتهای ناپسند شکل نگرفته و چراغ فطرت در دلش خاموش نگشته است . امام علی(علیه السلام) به فرزندش امام حسن(علیه السلام) چنین می فرماید:  
انما قلب الحدث الارض الخالیه ما القی فیها من شیء قبلته فبادرتک بالادب قبل ان یقسوا قلبک ویشتغل لبک (6)

قلب نوجوان مانند زمین خالی است که هر چه در آن بیفشانی آن را می پذیرد، پس پیش از این که قلبت سخت شود وفکرت به امور دیگر مشغول گردد، به تعلیم وتربیت تو مبادرت کردم وهمت خود را بر تربیت تو گذاشتم عادات ناپسند در دوران جوانی ریشه دار نشده است، از این رو مبارزه با آن سهل وآسان است.

استاد مطهری(ره) می گوید: « مولوی مثلی می آورد راجع به این که هر چه انسان بزرگ تر می شود صفات او قوی تر وریشه دار تر می گردد. می گوید: مردی خاری را در معبر کاشت ومردم از این بوته خار در رنج بودند. او قول داد که سال دیگر آن را بکند وسال دیگر نیز کار را به سال بعد موکول کرد وسال های بعد نیز به همین ترتیب عمل کرد. از طرفی درخت، سال به سال ریشه دارتر می شد واز طرف دیگر خود او سال به سال ضعیف تر میگردید؛ یعنی میان رشد درخت وقوت او نسبت معکوس برقرار بود. حالات انسان نیز مانند خاربن وخارکن است. روز به روز صفات در انسان ریشه های عمیق تری پیدا می کند واراده انسان را ضعیف تر می کند. قدرت یک جوان در اصلاح نفس خود از یک پیر بیش تر است.»
خاربن در قوت وبرخاستن                   خارکن در سستی ودر کاستن(7)

 4. بزرگ منشی:
یکی دیگر از وصایای امام علی(علیه السلام) به جوانان ، پرورش عزت نفس وبزرگ منشی است، آن جا که می فرماید:
اکرم نفسک عن کل دنیه وان ساقتک الی الرغائب فانک لن تعتاض بما تبذل من نفسک عوضا ولا تکن عبد غیرک وقد جعلک الله حرا (8(
بزرگوارتر از آن باش که به پستی تن دهی هر چند تورا به مقصود رساند، زیرا نمی توانی در برابر آن چه از آبرو وشخصیت در این راه از دست می دهی بهایی به دست آوری، وبنده دیگری مباش که خداوند تو را آزاد آفریده است

 5. وجدان اخلاقی:

یکی از وصایای امام علی(علیه السلام) به جوانان، میزان قرار دادن وجدان اخلاقی معاشرت اجتماعی است. آن حضرت خطاب به فرزندش چنین می فرماید: یا بنی اجعل نفسک میزانا فیما بینک وبین غیرک (9)
پسرم، خود را معیار ومقیاس قضاوت بین خود ودیگران قرار ده.
  6. عبرت از تاریخ:
استاد مطهری(ره) می گوید:« انسان همان طور که از مردم هم زمان خود ادب وراه ورسم زندگی می آموزد واحیانا لقمان وار از بی ادبان ادب می آموزد که مانند آن ها نباشد، به حکم همین قانون از سرگذشت مردم گذشته نیز بهره می گیرد. تاریخ مانند فیلم زنده ای است که گذشته را تبدیل به حال می نماید.»(10)

 7. آداب معاشرت ودوستی:

امام علی(علیه السلام) در قسمتی دیگر از نامه مبارک خود می فرماید: ناتوان ترین مردم کسی است که از دوست گرفتن عاجز باشد و ناتوان تر از او فردی است که دوست را از دست بدهد. (11)

پی نوشت ها:

1- نهج البلاغه فیض الاسلام، نامه31 .
2- همان، خطبه156 .
3- ده گفتار، ص14 .
4-نهج البلاغه، نامه31 .
5- بحارالانوار،ج74، ص160 .
6- نهج البلاغه، نامه31 .
7- نقل از: استاد مطهری، تعلیم وتربیت در اسلام، ص79 .
8- نهج البلاغه، همان.
9- نهج البلاغه، ص93
10- مجموعه آثار، ج2، ص372 .
11- بحارالانوار، ج74، ص278 .