عوامل تقویت حضور قلب در نماز

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ علی شیرازی طی یادداشتی نوشت: حضور قلب؛ یعنی دل از غیر نماز و زبان از غیر ذکر فارغ باشد و علم‌ انسان با فعل و قولش قرین گردد.
   مادامی که فکر انسان نمازگزار از غیر منصرف باشد و در دل او یاد نماز شعله ور باشد؛ حضور قلب حاصل است.
حضور قلب به منزله روح نماز است. به اندازه ای که حضور قلب افزایش پیدا کند، روح در اجزای نماز گسترش می یابد و عبادت، قیمت پیدا می کند و در درگاه الهی قبول می شود.
   ما در این نوشتار، با توجه به اهمیت حضور قلب در نماز، به دنبال تقویت این حضوریم:
   ۱. بهترین راه ایجاد حضور قلب و توجه خاطر، مبارزه جدی با هجوم افکار پراکنده و آشفته و اندیشه های متفرقه است.
   ۲. برای دفع هجوم افکار آشفته و اوهام، راهی جز دفع انگیزه های آن ها نیست؛
   ۳. برای مبارزه با عوامل تشتت افکار، بهترین راه این است که انسان به فهم معنای اذکار و ادعیه و مطالب نماز وادار شود، تا هر مطلبی که به زبان می راند، معنای دقیق آن را بفهمد؛
   ۴. پس از فهم معنای مطالب نماز، روی آن تامل کند و اندیشه خود را با آن مشغول سازد تا افکار پراکنده در دلش جای نگیرد؛
   ۵. پیش از تکبیره الاحرام، یاد قیامت کند و ایستادن در عرصه های محشر و موقف حساب و کتاب را به یاد آورد؛
   ۶. درباره اهمیت نماز، تفکر و تامل نماید و آن را مایه سعادت خود بداند و باور کند که نماز از تمامی اعمال بهتر و برتر، و معراج انسان است؛
   ۷. درباره فواید حضور قلب در نماز و ضررهای ناشی از غفلت و بی توجهی در نماز، تفکر و تامل نماید؛
   ۸. با تاسی و از سر خضوع "وضو" بگیرد و به معانی و اسرار وضو توجه کند؛
   ۹. با ایمان و تصدیق، باور کند که دنیا حقیر و پست است و در دل ذره ای از محبت دنیا و شهوت مقام و ریاست و قدرت و شهرت نداشته باشد؛
    ۱۰. باور نماید آخرت بهتر و پایدارتر از دنیاست، و نماز با حضور قلب، وسیله رسیدن به آخرت زیبا و همراه با آرامش است؛
   ۱۱. در تمام حرکات و سکنات خود به خداوند بزرگ و حکیم توجه کند و از یاد او غافل نشود؛
   ۱۲. همواره خود را برای اطاعت اوامر خدا آماده سازد و پروردگار را چون ذاتا مستحق عبادت است، پرستش نماید؛
   ۱۳. به موانع پرواز روح آدمی و آنچه مزاحم فعالیت های روحی است؛ از جمله پر نکردن شکم توجه نماید؛
   ۱۴. یاد و فکرهای دنیایی و شیطانی و نفسانی را از دل و ذهن خود بیرون کند؛
   ۱۵. یاد عواقب امر اهل دنیا و عقاب منکران و معاندان امت های پیشین را در دل خود زنده نگه دارد؛
   ۱۶. یاد گرفتاری ها و مصیبت ها و امتحان های سخت و دشوار پیامبران و اولیای الهی را و میزان خوف و ترس و اشک و خوف آنان را در دل زنده نگه دارد؛
   ۱۷. به کثرت گناهان و معاصی خود و ضعف جسمی خویش و زشتی اعمال و رفتار خود و ستارالعیوب بودن پروردگار توجه نماید؛
   ۱۸. علم و معرفت و محبت و عشق خود به خدای هستی را بالا ببرد و همواره به عظمت و هیبت الهی توجه خاص کند، و مراعات حضور پروردگار را بنماید؛
   ۱۹. در یک گوشه خلوت بنشیند و به این نکته فکر کند که در محضر و حضور خداست، خدا به او نگاه می کند و او را می بیند.
   ۲۰. ایمان خود را به خدا افزایش دهد و به راز و نیاز و مناجات با خدای حکیم و بزرگ و ولی نعمت خود اهمیت جدی بدهد؛
   ۲۱. وقتی به نماز می ایستد، بگوید: إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا - من به دور از انحراف و با قلبی حق گرا همه وجودم را به سوی کسی که آسمان ها و زمین را آفرید، متوجه کردم؛
   ۲۲. همواره به مضمون و معنای این آیه، معرفت و توجه داشته باشد: وَما خَلَقتُ الجِنَّ وَالإِنسَ إِلّا لِيَعبُدونِ - من جنّ و انس را نیافریدم جز برای این که عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)؛
   ۲۳. همواره و در حال نماز، خود را حاضر در محضر ربوبی ببیند و همیشه ادب حضور و محضر را حفظ کند؛
   ۲۴. گوش های قلب‌ نمازگزار از تمامی موجودات بسته شود و چشم بصیرتش به جمال الهی گشوده گردد و جز او چیزی مشاهده نکند؛
   ۲۵. قلب وی فقط متوجه جمال ربوبی شود و قبله توجه آن محبوب گردد، تا قلب نماز گزار به سوی پروردگارش پرواز کند؛
   پیمودن همه این پلکان، برای رسیدن به نمازی کامل و با حضور قلب، با اراده و همت ممکن می شود؛ زیرا همواره دل انسان تابع عزم و تصمیم اوست و جز در جایی که قصد کند، حضور نمی یابد.
   پس جمیع حواس و همه همت و اراده خویش را متوجه نماز خود کنیم؛ تا با حضور قلب، زیباترین و کامل ترین نماز را بخوانیم.
   علامه شهید مرتضی مطهري در يکي از سفرهاي خود به عتبات عالیات، با فردی از بندگان شايسته خدا ملاقات داشت و از وی، يک دستورالعمل براي افزايش حضور قلب در نماز درخواست کرده بود.
    آن مرد بزرگ از ايشان پرسيده بود: شما براي حضور قلب در نماز، چه مي‌کنید؟
شهید مطهري پاسخ داده بود: عالمان و بزرگان توصيه مي‌کنند براي افزايش توجه و حضور قلب در نماز، هر آيه‌اي که مي‌خوانيد يا هر ذکري که بر زبان جاري مي‌سازيد، در آغاز، معنايش را تصور کنيد و همراه اين توجه، آيه را بخوانيد يا ذکر را بگوييد.
   آن مرد بزرگ فرموده بود: شما در نماز، به مفاهيم توجه داريد؛ يعني به معاني ای  که در ذهن شما شکل مي‌گيرد، پس چه وقت به خداوند توجه مي‌کنيد؟!
   شهيد مطهري که  توفيقات زیادی هم داشت، از آن سؤال دريافت که چقدر عقب است؛ عمري زحمت کشيده و تمرين کرده بود تا بتواند به معاني و مفاهيم توجه کند، امّا توجه به مفاهيم ذهني تا توجّه به خداي متعال خيلي فرق دارد.