به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در اسلام، خمس یکی از واجبات مالی است که مسلمانان باید آن را پرداخت کنند. خمس به معنای پرداخت یک پنجم از درآمد یا ثروت خاص است که پس از کسر هزینه های ضروری زندگی و برخی موارد دیگر، بر مازاد مال تعلق می گیرد.
خمس در اسلام به دو بخش تقسیم می شود: سهم امام و سهم سادات، که هرکدام برای کمک به نیازمندان و تقویت جامعه اسلامی اختصاص دارند.
خمس و اموال هدیه داده شده
سوال اصلی در اینجا این است که آیا مالی که به عنوان هدیه (مثلاً از طرف پدر) به فرد داده شده است، مشمول خمس می شود یا خیر. پاسخ به این سوال بستگی به شرایط و احکام خاص فقهی دارد که در ادامه به توضیح آن ها می پردازیم.
۱. هدیه و خمس: اصول کلی
به طور کلی، در فقه اسلامی و مطابق با نظر اکثر مراجع تقلید، هدایا (یعنی اموالی که بدون شرط و توقع به کسی داده می شود) خمس ندارند. هدیه معمولاً مشمول خمس نمی شود، زیرا به عنوان درآمدی که از طریق کار و کسب حاصل شده باشد، محسوب نمی شود. اما برخی نکات و شرایط استثنایی وجود دارد که ممکن است سبب شود هدیه خمس داشته باشد.
۲. شرایط خمس بر هدیه
در مواردی، اگر هدیه ای که به فرد داده شده است، مورد استفاده قرار نگیرد و تا پایان سال خمسی نزد او باقی بماند، ممکن است مشمول خمس شود. به عبارت دیگر، اگر هدیه را دریافت کرده ولی آن را خرج نکرده باشد و همچنان در اختیارش باقی بماند، برخی از مراجع تقلید معتقدند که در پایان سال خمسی باید خمس آن را بپردازد.
برای مثال، اگر پدری مبلغی پول یا مالی ارزشمند به فرزندش هدیه دهد و آن مال تا پایان سال خمسی نزد فرزند باقی بماند و به مصرف نرسد، مشمول خمس می شود. در اینجا، فقه اسلامی چنین مالی را به عنوان "مازاد سال" محسوب می کند و طبق احکام اسلامی، "مازاد سال" به شرط آن که به مصرف ضروریات زندگی نرسیده باشد، خمس دارد.
۳. اختلاف نظر مراجع تقلید
احکام فقهی و دیدگاه مراجع تقلید در خصوص خمس بر هدایا ممکن است متفاوت باشد. برخی از مراجع مانند آیت الله سیستانی، هدیه را در پایان سال خمسی مشمول خمس نمی دانند، اما برخی دیگر از مراجع همچون آیت الله خامنه ای، در صورت باقی ماندن هدیه تا پایان سال خمسی و عدم نیاز به آن، خمس را واجب می دانند. بنابراین، لازم است افراد بر اساس نظر مرجع تقلید خود عمل کنند.
۴. مصارف هدیه و خمس
در اسلام، مصرف هدیه نیز در معافیت از خمس تاثیرگذار است. به این معنی که اگر هدیه ای که دریافت کرده اید به سرعت در مصارف ضروری و جاری زندگی خرج شود، دیگر خمس ندارد، چرا که در زمره ی هزینه های زندگی و ضروریات قرار می گیرد. اما اگر به عنوان مازاد مال نگه داری شود و استفاده ای نداشته باشد، ممکن است خمس بر آن تعلق گیرد.
برای مثال، اگر پدر مبلغی پول را به عنوان هدیه به فرزند دهد و فرزند آن را بلافاصله برای مخارج زندگی، مسکن یا تحصیل استفاده کند، این پول خمس ندارد؛ زیرا جزء مخارج و نیازهای روزانه به حساب می آید.
۵. هدایای خاص و اموال تجملاتی
برخی از هدایا مانند طلا، جواهرات، یا اشیای قیمتی که استفاده از آن ها به عنوان کالای تجملاتی محسوب شود و صرفاً جهت نگه داری و سرمایه گذاری استفاده شود، ممکن است در پایان سال خمسی شامل خمس شوند، به ویژه اگر فرد به آنها نیازی نداشته باشد و استفاده ای از آنها نبرد. برخی مراجع، این نوع هدایا را مشمول خمس می دانند، زیرا به نوعی مال اضافه به حساب می آیند که در جهت سرمایه گذاری یا نگه داری استفاده می شوند.
آیا سهامی که پدر به فرزند نابالغش می بخشد خمس دارد؟
پرسش : اگر پدری سهامی را که خریداری نموده، به فرزند خردسال خود هدیه کند، اکنون که فرزند بالغ شده است وظیفه او نسبت به پرداخت خمس اصل سهام و سود حاصله از آن چیست؟
پاسخ : مراجع تقلید در مورد خمس هدیه اختلاف نظر دارند؛ لذا برخی اصل سهام مذکور را دارای خمس و برخی خمس آن را واجب نمی دانند، اما در مورد سود سهام، پرداخت خمس آن در سر سال خمسی، واجب است.
البته برخی از مراجع، در این زمینه می گویند: این امر در صورتی است که سود حاصله تا قبل از بلوغ فرزند، صرف هزینه های زندگی او نشود. برخی نیز معتقدند آن مقدار از سهام که سرمایه فرد محسوب شده و اصل و سود آن تأمین کننده هزینه و مؤونه زندگی او است، خمس ندارد.
پاسخ دفاتر مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:
آیت الله خامنه ای :
اصل سهام که هدیه بوده خمس ندارد، اما ارزش افزوده و سود آنها که تا هنگام بلوغ صرف در مؤونه و هزینه زندگی نشده است، پس از کسر مقدار تورم، بنابر احتیاط واجب خمس دارد.
آیت الله سیستانی :
به ارزشی که در سر سال خمسی دارد، خمس تعلق می گیرد .
آیت الله شبیری زنجانی :
هم اصل و هم سود آن خمس دارد، مگر آن که به عنوان سرمایه باشد که آن مقدار از سرمایه و سود آن که با کمتر از آن زندگی در حدّ آبرو و شأن فرد اداره نشود، خمس ندارد.
آیت الله نوری همدانی :
در صورتی که قبل از تعلق خمس آن را هبه نماید و به ولایت از طرف فرزند نابالغ قبول هبه نماید، خمس ندارد.
ارسال دیدگاه