به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ مذاکرات دمشق و تل‌آویو در حالی با میانجی‌گری آمریکا ادامه یافته که اسرائیل همچنان بر حفظ مواضع نظامی خود در بخش‌هایی از خاک سوریه اصرار دارد؛ تناقضی که پرسش اصلی درباره آینده این روند را شکل می‌دهد: آیا تل‌آویو به دنبال توافقی برای پایان‌دادن به تنش‌هاست یا می‌خواهد از مسیر مذاکره، واقعیت‌های ایجادشده در میدان را تثبیت کند؟
پس از تحولات سیاسی سوریه و روی کار آمدن دولت جدید در دمشق، تماس‌های غیرمستقیم با اسرائیل به یکی از مسیرهای پیگیری مسائل امنیتی تبدیل شد.
با این حال، آنچه این مذاکرات را از یک روند معمول دیپلماتیک متمایز می‌کند، فاصله میان گفت‌وگوهای سیاسی و وضعیت میدانی است؛ جایی که نیروهای اسرائیلی همچنان در مناطقی از خاک سوریه حضور دارند و مقام‌های این رژیم از عقب‌نشینی به‌عنوان گزینه‌ای فوری سخن نمی‌گویند.
مذاکره در شرایطی که اشغال ادامه دارد
تماس‌های غیرمستقیم میان سوریه و اسرائیل از سال ۲۰۲۵ گزارش شده است. در سال ۲۰۲۶ نیز تلاش‌هایی برای پیشبرد مذاکرات و کاهش تنش‌ها ادامه یافت؛ اما برگزاری نشست‌ها به‌خودی‌خود به معنای حل اختلافات نیست. مسئله تعیین‌کننده، سرنوشت مناطقی است که پس از تحولات سوریه در اختیار نیروهای اسرائیلی قرار گرفته‌اند.
کاتس، وزیر جنگ این رژیم، در اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد نیروهای اسرائیلی تا زمانی که تهدیدهای مورد ادعای تل‌آویو وجود داشته باشد، منطقه حائل و جبل‌الشیخ را ترک نخواهند کرد. این موضع، مرز میان خواسته‌های دو طرف را روشن می‌کند: اسرائیل بر ملاحظات امنیتی خود تأکید دارد، در حالی که هر توافق پایدار برای دمشق باید مسئله حاکمیت سرزمینی را نیز در نظر بگیرد.
در چنین شرایطی، توافقی که صرفاً به تنظیم ترتیبات امنیتی محدود شود، بدون تعیین تکلیف حضور نظامی اسرائیل، ممکن است تنش‌ها را موقتاً مهار کند؛ اما لزوماً به حل ریشه‌ای اختلاف منجر نخواهد شد. از همین رو، سنجش موفقیت مذاکرات باید فراتر از تعداد نشست‌ها و اظهارات امیدوارکننده باشد و به تغییرات واقعی در وضعیت میدانی توجه کند.
ورود موساد؛ نشانه‌ای از محاسبات گسترده‌تر تل‌آویو
گزارش رویترز در اوت ۲۰۲۶ از دیدار رومان گوفمن، رئیس موساد، با اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، بُعد دیگری از این مذاکرات را برجسته کرد. بر اساس این گزارش، دو طرف درباره استقرار نظامی ترکیه در سوریه گفت‌وگو کردند؛ موضوعی که نشان می‌دهد محاسبات امنیتی اسرائیل تنها به مرزهای خود محدود نیست و تحولات مربوط به نفوذ بازیگران منطقه‌ای را نیز در بر می‌گیرد.
ترکیه، با توجه به نقش خود در معادلات سوریه، یکی از بازیگرانی است که تحرکاتش می‌تواند بر محاسبات تل‌آویو اثر بگذارد. از این منظر، گفت‌وگوهای امنیتی میان دمشق و اسرائیل را نمی‌توان جدا از رقابت بر سر شکل‌گیری نظم آینده سوریه ارزیابی کرد. با این حال، طرح موضوع ترکیه در یک دیدار اطلاعاتی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دو طرف درباره سایر اختلافات، به‌ویژه مسئله اشغال، به تفاهم رسیده‌اند.
این تمایز اهمیت دارد؛ زیرا مذاکرات امنیتی می‌توانند با هدف کنترل بحران یا انتقال پیام ادامه پیدا کنند، بی‌آنکه به توافقی جامع درباره مرزها، حضور نظامی و حاکمیت ملی منتهی شوند.
ادعای پیشرفت مذاکرات در برابر آزمون میدان
در گزارش‌هایی از اظهارات احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، از پیشرفت قابل توجه مذاکرات و نزدیک‌شدن به توافق سخن گفته شده است. رقم ۹۰ درصد نیز به‌عنوان برآوردی منتسب به او مطرح شد؛ با این حال، این عدد به‌تنهایی تأیید مستقلی برای نهایی‌شدن توافق نیست و باید در چارچوب اظهارات طرف سوری ارزیابی شود.
حتی دستیابی به تفاهم درباره برخی مسائل امنیتی نیز لزوماً به معنای حل اختلاف اصلی نیست. توافق زمانی می‌تواند چشم‌انداز روابط دو طرف را تغییر دهد که مشخص شود چه تعهداتی بر عهده هر طرف قرار می‌گیرد، وضعیت مناطق تحت کنترل اسرائیل چگونه تعیین تکلیف می‌شود و چه سازوکاری برای جلوگیری از تداوم یا تکرار تنش‌ها وجود خواهد داشت.
در غیر این صورت، اعلام پیشرفت مذاکرات ممکن است بیش از آنکه نشانه پایان بحران باشد، بیانگر توافقی محدود برای مدیریت موقت اختلافات باشد؛ توافقی که دوام آن همچنان به تحولات میدانی وابسته خواهد ماند.
معیار توافق، تغییر در واقعیت میدانی است
برای تل‌آویو، مذاکره فرصتی برای پیگیری ملاحظات امنیتی و اثرگذاری بر ترتیبات آینده سوریه است؛ اما برای دمشق، اعتبار هر توافق به این بستگی دارد که آیا می‌تواند مسئله حاکمیت سرزمینی را از وضعیت تعلیق خارج کند یا خیر. همین تفاوت در اولویت‌ها، یکی از موانع اصلی دستیابی به توافقی پایدار است.
بنابراین، مسئله فقط این نیست که مذاکرات ادامه پیدا می‌کند یا دو طرف از پیشرفت آن سخن می‌گویند؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا گفت‌وگوها به تغییری ملموس در رفتار اسرائیل منجر خواهد شد یا نه. اگر حضور نظامی این رژیم بدون چشم‌اندازی روشن برای تعیین تکلیف مناطق اشغالی ادامه یابد، حتی توافق‌های امنیتی نیز با محدودیت جدی در دستیابی به ثبات روبه‌رو خواهند بود.
سرنوشت مذاکرات دمشق و تل‌آویو در نهایت با بیانیه‌ها و درصدهای اعلام‌شده مشخص نمی‌شود؛ معیار اصلی، تعهدات عملی دو طرف و به‌ویژه تصمیم اسرائیل درباره حضور نظامی در خاک سوریه است. تا زمانی که این مسئله تعیین تکلیف نشود، فاصله میان مذاکره و توافق پایدار همچنان پابرجا خواهد ماند.
ارسال دیدگاه