مسئولیت پذیری

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا

تألیف: سیدرحیم حسینی آغویه

بسم الله الرحمن الرحیم

کلّکم راع و کلّکم مسؤول عن رعیّته

آغاز سخن را با تفسیر کلامی ومحتوایی ومفهومی آغاز گر کلام وحی میارایم که خود هزاران حرف وحدیث نهفته ونگفته از دنیای مسئولیت ومسئولیت پذیری در مقابل دیگران دارد این امر تا آن حد مهم وجایگاهی فراتر دارد که حتی خالق هستی خودرا در برابر همه ی مخلوقات وبه ویژه آدمی اعم از خوب وبد مسئول میداند واین در تفسییر ومفهوم ومعنای بسم الله الرحمن الرحیم به وضوح نمود پیدامیکند.

"رحمن" در این آیه اشاره به رحمت عام نسبت به نیکوکاران وبدکاران است یعنی رحمت خدا همگانی وهمیشگی است اما "رحیم" درپی آن چون دلالت بر ثبات ودوام رحمت میکند مختص اهل ایمان دردنیا وآخرت است وبس واین یعنی غیراهل ایمان از"رحمیت" همان رحمت دائمی خداوند بی بهره است . لذا بااین مقدمه میتوانیم ادعا کنیم که خداوند نیز خودرا درمقابل اهل کفر مسئول میداند واز خزانه ی رحمتش بی نصیب نمیسازد .

وبا تأملی در سبک وسیره ی انبیای الهی به ویژه حضرت رسول اکرم (ص) وزندگانی شخصی ، اجتماعی ورسالت الهی آن حضرت وائمه ی معصومین (ع) دقیقا به نقش مسئولیت پذیری در برابر دیگران پی میبریم چه از نامه های رسول اکرم (ص) به امپراطوران قدر قدرت ایران وروم وچه در دنیای پر رمز وراز زندگانی حضرت امیرالمومنین (ع) وتوصیه های آن امام معصوم در حفظ وحراست از بیت المال مسلمین ویانامه های آن بزرگوار به والیان خود در بلاد عراق وشام ازجمله نامه ی مشهور وی به مالک اشتر در امر خلافت ورعایت عدالت وانصاف در میان همه ی آحاد جامعه ازمسلمان تا غیر مسلمان ویا مثال همیشه زنده ی تاریخ را میتوان دلیلی در این اثنا بیان داشت این مثال بارز جز حماسه ی جاوید عاشورای حسینی نیست اگرنبود  احساس مسئولیت در برابر جامعه آن روز حضرت امام حسین (ع) باتوجه به اهمیت امر حج هرگز این فریضه ی الهی را ناتمام وبا اهل بیت خود راهی دیار بلا، کربلا نمیشدند وشعار قیام خودرا که احیای دین جد بزرگوارشان واصلاح امور جامعه ی مسلمانان ونهایتا امربه معروف ونهی ازمنکرمعرفی وحتی خطاب به دشمنان دین اسلام نمی فرمودند :« که اگر ایمان ندارید لا اقل مردمی آزاده باشید»

با ذکر این نمونه ها از آموزهای مکتب ارزشمند اسلام در خصوص مسئولیت پذیری ونگرش وبینش دین مقدس اسلام به این امر مهم میتوان اهمیت بالا وجایگاه رفیع احساس مسئولیت وبی تفاوت نبودن در قبال دیگران را دریافت و دراین راستا براساس نظریه های علمی وتحقیقات متعدد دانشمندان حوزه علوم اجتماعی وجامعه شناسی ، انسان ذاتا موجودیست مسئولیت پذیرکه خودرا درقبال دیگرهم نوعان وحتی دیگرموجودات زنده ی جهان هستی مسئول میداند وبه عنوان مثال :احساس مسئولیت بشررا در قبال محیط زیست میتوان مطرح نمودویا نمونه های بارزی در حوزه ی سازمانها وشرکتهای تولیدمحوروصنعتی که عموما درکنار تولید محصول،مسئولیتهایی نیزبرای مجموعه ی آنها درقبال مشتریان ویا تشکلهای صنفی ونیزقوانین موضوعه ی حاکمیتی وخود حاکمیت تعریف شده اشاره نمود واین مبنای علمی براساس اصول وقواعدی خاص که از یک سری مطالعات تئوریک ومیدانی تبعیت میکند مارا درتعریف وتحلیل داده ی موضوع این مطلب « مسئولیت پذیری یبیشتر یاری مینماید»

با توضیحاتی که ارائه شد بهتر میتوانیم تعریف مسئولیت را فهم ودرک نماییم اصولا مسئولیت را «تهعد ، تضمین واحساس وظیفه نمودن دربرابر دیگران تعریف میکنند »که در پرداختن به این مقوله با مسئولیتهای متعددی برای انسان مواجه میشویم که از جمله میتوان به موارد زیراشاره نمود:

« مسئولیت انسان دربرابر خدا ، نسبت به خود ، مسئولیت او درمقابل جامعه ، خانواده ، همکاران ومحیط ومحل کار ،همسایگان و..»

حال نتیجه میگیریم که اگر ما انسانها به این مسئولیتهای ذاتی وفطری وحاکمیتی خود عمل کنیم آیا باز در جهان وجامعه ی بشری اینهمه دگرگونی ، اینهمه اختلاف نظر ، اینهمه جنگ وقتل وکشتار واینهمه فقروفحشا مشاهده میشود ؟

عدالت بارزترین خواهش وخواسته ی بشریست واین حاصل نمیشود مگر با احساس مسئولیت وعمل به آن. صلح وامنیت ،رفاه ونظم وانظباط اجتماعی همه وهمه درسایه ی مسئولیت پذیری همگانی ما انسانهاست، پس اگر امروز جامعه ی جهانی دچار هرج ومرج گردیده وتبعیض وبی عدالتی وظلم بیداد میکند محصول رفتار ما انسانهاست که به خاطر عدم احساس مسئولیت وعمل بدان به وجود آمده است .

درخاتمه از خدای خود میخواهیم که توفیق احساس تکلیف ومسئولیت را به ما در مقابل دیگران عطا فرماید تا آنگونه که رسالت انسانی ماست در جهت اعتلای مقام رفیع انسانیت در جهان هستی بکوشیم که فردا برای درک این مهم وجبران مافات این غفلت برای همه ی بشریت وشاید هم برای همهی نظام هستی برای همیشه ی تاریخ  دیر خواهد بود.