صنایع دستی چهارمحال و بختیاری نمدمالی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از جهانبین نیوز نمدمالی یکی از دیرینه ترین هنرهای صناعی است که از قرن های متمادی و چه بسا از بدو شکل گیری زندگی اجتماعی انسانها وجود دارد. انسانها از زمانی که حیوانات وحشی را اهلی وبرای پرورش آنها را به مناطق مختلف از جمله ارتفاعات، دشت و ... می بردند نیاز به زیرانداز و تن پوشی گرم داشتند که با توجه به وفور مواداولیه و پی بردن به خاصیت پشم این هنر صناعی شکل گرفت تا جائی که اغلب نیازهای خود را مصنوعات نمدی تشکیل می داد.

با توجه به سطور بالا استان چهارمحال و بختیاری با ارتفاع ۲۰۶۰ متر از سطح دریا و همچنین بافت اجتماعی و جغرافیایی، استان در بخش دامداری و دامپروری و ... از قطب های تولید نمد محسوب می گردد.

روش کار نمدمالی:

پس از آنکه عشایر گوسفندان خود را از قشلاق به ییلاق می آورند (در خردادماه) پشم گوسفندان را در آب های جاری شستشو می کنند (به اصطلاح محلی گرده شور) سپس طی مراسم خاصی پشم گوسفندان را به وسیله قیچی مخصوصی به نام چره می چینند و پشم هر گوسفند را جداگانه بسته بندی می نمایند. وقتی پشم چیده شد و از نظر رنگ بندی و کیفیت جداسازی شد، صنعتگران نمدمال که اکثراً بصورت سنتی در مجاورت عشایر قرار دارند پشم موردنیاز را خریداری نموده و به محل کار خود انتقال می دهند.

در مرحله اول پشم را حلاجی می نمایند. در گذشته به وسیله کمانهای دستی این کار صورت می گرفت لیکن در یکی دو دهه اخیر توسط دستگاه حلاجی این کار صورت می گیرد. سپس براساس نوع نمدی که می خواهند مالش دهند قالب آن را پهن می کنند (قالب معمولاً یک تکه حصیر است) و بوسیله ابزار ساده ای به نام پنجی الیاف پشم حلاجی شده را تا ارتفاع ۶۰ سانتی متر بر روی قالب بصورت یکنواخت می ریزند به اصطلاح محلی پشم را بر روی قالب بصورت پف یا پفکی در آورده که بعد از این عمل با همان وسیله (پنجی یا پنجک) بر روی پشم پف شده فشار می دهند تا کمی از حجم آن کاسته شود.

مرحله دوم: بر روی پشم های ریخته شده در قالب آب داغ بصورت یکنواخت می ریزند که این عمل پشم را سنگین کرده و در همان مرحله الیاف پشم به یکدیگر زنجیر می شوند.

مرحله سوم: قالب را به صورت لوله می پیچند و دور آن را با طناب می بندند و حدود ۲۰ دقیقه تحت فشار چند کارگر با ضربات دست پا به آن ضربه می زنند تا الیاف پشم بصورت بهم فشرده و نسج گونه گردد که به این مرحله خامه می گویند.


مرحله چهارم :
در این مرحله قالب را باز کرده و لبه های نمد را روی خود برگردان می کنند و مقدار کمی پشم حلاجی شده در آن اضافه می کنند و بر روی سطح کار مخلوطی از آب و صابون پخته شده (صابون معروف به پی P) می ریزند و مجدداً قالب را بسته و مالش می دهند.

مرحله پنجم :
قالب را باز کرده و نوبت گذاردن نقش و طرح بر روی نمد می باشد که به دو طریق انجام می شود.
الف) قبل از ریختن پشم بر روی قالب نقش ترسیم و طراحی می شود و بعد روی پشم ریخته شده به هم می چسبند.

ب) در نمد قالب کرده نقش از قبل ساخته و تهیه می نمایند و بر روی آن می گذارندو بوسیله محلول آب گرم و صابون با فشار و مالش دادن تا طرح و نقش بر روی نمد بچسبد و بعد نمد را لوله کرده و مالش می دهند.

مرحله ششم: در این مرحله مجدداً نمد را بصورت لوله کرده و به مدت ۵/۱ الی ۲ ساعت موردمالش و ورز دادن قرار می دهند ودرحین انجام مالش نسبت به صاف نمودن و قرینه کردن طرح و نقش اقدام می نمایند.

مرحله هفتم: پس از انجام کار مالش ابتدا نسبت به صاف نمودن ابعاد نمد و رفع کجی ها و برطرف نمودن اختلاف سطح احتمالی و پرز سوزی و اصلاح نمد است.

مرحله هشتم: نمد آماده شده را با آب ولرم شستشو می دهند و سپس در آفتاب مستقیم خشک و آماده عرضه به مشتریان می گردد.

توضیحات:
امروزه صنعت به کمک نمدمالی آمده و ابزاری مانند ماشین برقی حلاجی به جای کمان دستی و ضربه زدن برقی که ۲۰% کار نمد را انجام می دهد.

متأسفانه به علت زحمات طاقت فرسا و همچنین داشتن فیزیک بدنی خشن و سخت جهت انجام نمدمالی از یک طرف و عدم درآمد مکفی از طرف دیگر ( که ناشی از عدم بازار مصرف است) امکان حضور جوانان در این رشته نیست که امید است با برنامه ریزی و مدیریت از انقراض و فراموشی این رشته از هنرهای صناعی گام مؤثر برداشته شود.



انتهای پیام/ش