فرق میان دروغ مصلحت‌آمیز و دروغ منفعت‌خیز

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا و به نقل از لرسو؛ استوار کردن زندگی بر راستگویی و نیز دوری جستن از دروغ، امری است که ائمه معصوم(ع) بر آن تأکید بسیار داشته‌اند. موضوعی که در این میان اذهان را می‌تواند با خود درگیر نماید این است که آیا در جایی که راستگویی موجب ایجاد فتنه می شود، می‌توان دست به دامان سخنی کذب شد و یا به اصطلاح، دروغی مصلحت آمیز گفت؟ در اینجا مطلبی را از شهید علامه مطهری نقل می‌کنیم که راه را روشن می‌کند.

شهید والامقام علامه مطهری در این باره گفته‌اند: فرق است میان دروغ مصلحت آمیز و دروغ منفعت‌خیز؛ خیلی افراد دروغ منفعت‌خیز را با دروغ مصلحت آمیز اشتباه می‌گیرند یا می‌خواهند اشتباه کنند! دروغ مصلحت آمیز یعنی دروغی که فلسفه خودش را از دست داده و فلسفه راستی پیدا کرده است. یعنی دروغی که با آن انسان حقیقتی را نجات می‌دهد ولی دروغ منفعات خیز یعنی انسان دروغ می‌گوید که خودش سودی برده باشد.

مصلحت دایر مدار حقیقت است. مصلحت و حقیقت، دو برادر هستند که از یکدیگر جدا نمی شوند. مصلحت یعنی رعایت حقیقت را کردن، نه رعایت سود خود را کردن، که این منفعت است.

اینکه انسان آنجا هم که راستی واقعاً فلسفه خودش را صددرصد از دست می‌دهد و از راستی انسان، دریای خون جاری می‌شود بگوید در آنجا هم باید راست گفت، همان رو گرفتن از خروس است. اسلام در اینجا سخنی گفته است که نکته خیلی بزرگی است؛ می‌گوید برای اینکه روحت به دروغ گفتن عادت نکند، در آنجا که اجبار پیدا می‌کنی (چیزی به ذهنت خطور بده و به زبانت چیزی دیگری بیاور) و تا اجبار نباشد، نمی‌توانی چنین کنی. پس دروغ منفعت‌خیز را نباید با دروغ مصلحت‌آمیز اشتباه کرد.

فقه اسلامی می‌گوید انجا که واقعاً مصلحت است و از یک راستی، مفسده‌ها برای جامعه پیدا می‌شود، آنجا که مجبور هستی به خاطر یک مصلحت و نه به خاطر منفعت دروغ بگویی، برای آنکه ذهنت کج نشود و به انحراف عادت نکند، یک چیزی به ذهنت خطور بده و به زبانت چیز دیگری بیاور مثلاً وقتی می‌گوید "ندیدی؟" بگو "نه" ولی مقصودت از "نه" چیز دیگری باشد؛ یعنی مستقیم ذهنت را با دروغ مواجه نکن که ذهنت به دروغ گفتن عادت نکند. اسم این "توریه" است.

امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کنند که فرمود: ایمان بنده استوار نمی‌شود مگر اینکه قلبش استوار شود؛ و قلبش استوار نمی‌شود مگر اینکه زبانش استوار گردد.

انتهای پیام/ 

منابع: مجموعه آثار شهید علامه مطهری-جلد 22