صعود به پرتگاه تاریخ+تصاویر

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا،به نقل از پایگاه خبری تحلیلی ندای ارومیـــه، مسیری که به سوی آن می رویم، برایم نا آشناست. گویی اهل این شهر نیستم. یک ارومیه ای که تاکنون نشنیده است که مزار امپراتوری های عظیمی در زادگاه غریبش وجود دارد.

احمدی اسدی یکی از خبرنگاران آزاد آذربایجان غربی است، دیوانه فرهنگ و تاریخ و ادبیات که بیشتر کارشناسان فرهنگی و تاریخی دربرابر شناختش از پیشینه آذربایجان لنگ می اندازند. او همیشه برای تهیه گزارش های خبری از ابنیه های تاریخی استانش لحظه شماری میکند.

برای همین، با این پژوهشگر جوان همراه شدیم تا اینبار یک مستند خبری از قلعه و شهر اورارتویی در محال باراندوزچای ارومیه به عنوان یکی از حوزه های تمدن ایران زمین و بخصوص آذربایجان تهیه کنیم.

باراندوز همواره محلی مهم و استراتژیکی برای حکومتها در دوره های مختلف تاریخی بوده است، فلذا بدلیل شرایط خاص جغرافیایی همه آن سرکردگانی که قصد داشتند ارومیه و مناطق اطراف آن را به سیطره خویش درآورند، باید به طور کامل بر باراندوز مسلط می شدند.
وقتی به آثار تاریخی و قلاع باستانی این منطقه می نگریم، آثار ارزشمندی را می توان دید که حاصل تلاش پیشینیانمان در چندین هزارسال پیش است.
یکی از آثاری که در باراندوز وجود دارد، کوه و صخره مرتفعی است که مقبره امپراتوران اورارتو در آن قرار گرفته است و حالا بعد از تخریب مزارهای اصلی، اتاقها و آثار برجای مانده از آن هنوز از لابلای صفحات تاریخ خود را به رخ کشانده و گویی قصد دارد بگوید که حاصل تلاشهای چندین ساله برای حفر این گودی و اتاقها در دل کوهی صخره ای، نباید فراموش شود و از یادها برود و تا تاریخ است باید بنای یادبود امپراتورشان نیز پابرجا بماند.

قلعه ای که می خواهیم آن را فتح کنیم، محوطه ای اورارتویی است. در این محوطه که یک طرف آن به صورت پرتگاهی تیز و چند صدمتری است، هنوز هم بعد از نزدیک به سه هزارسال گذشت زمان، می توان آثار دیوارهای قلعه اصلی را دید که به صورت سنگ چین کار شده است. این قلعه برای نظارت بر عبور و مرور در محال باراندوز احداث شده بود.

اورارتوها حکومتی بودند که بر مناطق شرقی ترکیه و مناطق شمالغربی ایران در سه هزارسال  پیش حکمرانی داشتند و یکی از مهمترین آثار و ابنیه های آنها قلعه هایی بود که بر فراز کوهها و مناطق صعب العبور مرتفع می ساختند و به عنوان مکانی برای نظارت و دیدبانی از مناطق تحت نفوذ خویش استفاده می کردند. از دیگر اقدامات اورارتوها ایجاد و احداث سدها، قناتها ، کانالها و آب انبارها برای ذخیره و انتقال آب نیز بوده است، به طوریکه برای اولین بار در تاریخ، قنات در منطقه آذربایجان غربی و توسط اورارتوها احداث شده است. پس به نوعی می توان اورارتوها را تمدن آبها و قلاع باستانی نامگذاری کرد.
اصول معماری آنها نیز استفاده از سنگ چینه ها بدون نیاز به ملات و به اصطلاح خشکه چین برای احداث دیوارهای قلعه هایشان بود. سنگهایی کوچک و چند تنی. عرض دیواره های قلعه های اورارتویی معمولاً دومتر  بود و  هنوز هم متحیریم که چگونه بشر سه هزارسال پیش توانسته بدون داشتن امکانات و ماشین آلات، سنگهای چندتنی را برای ایجاد دیوار جابجا و بر روی هم بچیند و یا دل کوه را بشکافد و در درون آن اتاقی با طول و عرض چندین متر ایجاد کند.

یکی از مهمترین موضوعات جالب توجه در این قلعه و شهر اورارتویی که مردمان محلی آن را کوه شیرین-فرهاد می نامند، استفاده اورارتوها از آن به عنوان قربانگاه بوده است. با رسیدن به دیوار پرتگاه در این قلعه اورارتویی، به یکباره با پرتگاهی مرتفع روبرو می شویم که در سه هزارسال پیش آنها برای عبادت خدای خود که "خالدی" می نامیدند، خویشتن را قربانی می کردند و با فدا کردن خود و پریدن از این پرتگاه اعتقاد داشتند که خالدی از آنها خشنود خواهد شد.

از سویی دیگر این قلعه و شهر اورارتویی، مأمن و مدفن امپراتوران آنها نیز بوده و هنوز هم دسترنج هنرمندان اورارتویی بعد از نزدیک به سه هزارسال خودنمایی می کند. امپراتورانی که در باراندوز ساکن بوده و پیکر بی جانشان را نیز در دل کوهی مرتفع در اتاقی جای داده و درب آنها را با سنگی یکپارچه پوشانده بودند تا احدالناسی حق ورود به مقبره شان را نداشته باشد. اما نمی دانستند بشر قرن 20 و 21 بی رحم تر از آن است که فکرشان را می کردند و هرآنچه که بخواهند انجام خواهند داد و در خصوص اقدامات نسنجیده خویش، کوچکترین دوراندیشی نیز نداشته و همه چیز را فدای مادیات و کسب ثروت فانی در این دنیای زودگذر می کنند.

گویی تقدس این مکان در زمانهای مختلف برای اورارتوها ادامه یافته بود که مقبره پادشاهشان را در کنار هم جای می دهند تا شاید "خالدی" آنها را در جهانی دیگر باهم گردانیده و بتوانند بر قلمروی خویش بیافزایند.
مقبره ای که پایینتر است مربوط به دوره های اول اورارتویی است که از شکل نیم هلال آن می توان فهمید و مقبره بالایی نیز از طریق سبک کنده کاری اش می توان گفت که جزء دوره های متأخرتر است که شاید فاصله ای 150 ساله با حفاری اتاق اولی داشته باشد.

متأسفانه وقتی که از کنار کوه به بالای آن می رویم با کوزه ها و سفالهای شکسته ای روبرو می شویم که هرکدام می توانستند در موزه ارومیه، بخشی از تاریخ پرافتخار این سرزمین را به جهانیان نشان دهند.
کوزه هایی که با توجه به رنگ آنها می توان فهمید که حداقل 100 سال با یکدیگر در ساختشان فاصله داشته اند. سفالهایی با رنگ بیرونی قهوه ای مربوط به 2800 سال پیش و دوران میانی اورارتوها و سفالهایی با رنگ سیاه مربوط به 2900 سال پیش و دوران ابتدایی آنها. پس می توان نتیجه گرفت که حداقل برای صدسال این شهر کوچک و قلعه اورارتویی ساکنینی داشته و در این مکان زندگی می کرده اند.

با صعود به بالای کوه شاهد حفاری و کندن قسمتهای مختلف قلعه برای پیداکردن اشیاء تاریخی می شویم. در چندسال اخیر، به هرجای ناشناس و ناشناخته که رفته ایم، دفینه گردان از ما زودتر در آنجا بوده اند.
گویی اطلاعات تاریخی قاچاقچیان از مردم و مسئولان ما بیشتر است و آنها منابع متعددی برای شناسایی و حفاری تاریخ این دیار در اختیار دارند و می توانند یافته های خود را نیز به دیگر کشورها برسانند و آنها نیز به نام خود در موزه های بین المللی و حتی خصوصی و شخصی به نمایش گذارند.

از دیگر قسمتهای جالب توجه این شهر اورارتویی، کانالی است که از پایین قلعه عبور می کند. کانالی سه هزارساله که ده ها قرن است که وظیفه آبرسانی به مناطق مرتفع و دامنه ای بخشی از دشت باراندوز را عهده دار شده است. این کانال باستانی حاصل زحمات چندین ده ساله اورارتوها در باراندوز بوده است. کانالی که قوانین فیزیکی استفاده شده در آن در قرن 19 و در انگلستان کشف شده است. گویی اورارتوها 2800 سال پیش این قانون را می دانستند و توانسته بودند آب را به صورت پمپاژی برخلاف شیب منطقه به ارتفاعات بکشند.

در سالهای اخیر شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی اقدام به بهسازی، ترمیم و لایروبی کانال مذکور برای استفاده بهینه کشاورزان از آن کرد.
دلیل ایجاد کانال نیز، مسئله ای نظامی و امنیتی بوده است. چرا که اورارتوها بنابراینکه در ارتفاعات و قلاع خود ساکن بودند، نمی توانستند در دشتها به راحتی ساکن شده و به کشاورزی بپردازند. به همین جهت باید آب به ارتفاعات و نزدیک قلعه های آنها کشیده می شد تا در دامنه کوهها به کشاورزی مشغول شوند و آذوقه خویش را تأمین کنند.

این محوطه اورارتویی یکی از شگفت انگیزترین قلاع آنها می باشد که با توجه به ظرفیتهای فوق العاده آن و همچنین فاصله اندک با رودخانه باراندوزچای که تفرجگاهی طبیعی برای شهروندان است می تواند به منطقه گردشگری تبدیل و سالانه پذیرای افراد بسیاری شود با این شرط که سازمانهای متولی بخواهند و بیایند تا سرمایه گذاری کنند.
این شهر اورارتویی را ترک می کنیم تا به کنار جاده برسیم ولی هنوز ذهن هردویمان مشغول این است که چرا قاچاقچیان بیشتر از مردم ما می دانند و چرا نظارتی بر اینگونه آثار ارزشمند نیست تا اینچنین مورد تخریب و تعرض قرار گیرند و آیا این محوطه فوق العاده در جایی مانند اصفهان بود بازهم اینگونه غریب و بی نام و نشان غبار فراموشی بر روی آن می نشست و کلنگ دفینه گردان بر قلب آن فرو می رفت؟

صعود سخت و چند ساعته احمد اسدی و محمد آقایارلو به پرتگاه اورارتویی

تردیدها برای رسیدن به مقبره بخاطر نداشتن لوازم ضروری صخره نوردی و خطر سقوط از صخره ای چندصد متری هم خبرنگاران را مایوس نکرد