از حرکت دسته عزا تا سبک سه سنگ مشهور + عکس

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از  عصر بهبهان ، عزاداری و بزرگداشت فرهنگ عاشورا در بهبهان از قرن پنجم هجری زمانی که عضدالدوله دیلمی پایتخت بهاری خود را بهبهان و شهر «ارگان» قرار داد در این شهر گسترش پیدا کرد.

حرکت دسته های عزا به نام " کولکی "
 

نکته‌ی حائز اهمیت در عزاداری بهبهانی‌ها، نحوه ورود و خروج دسته‌های عزاداری در امامزاده‌هاست؛ به‌گونه‌ای که به هنگام ورود به صحن امامزاده دسته‌های عزادار در قالب گروه‌ها (حلقه‌ها)ی چهار نفری کمر همدیگر را گرفته و با ریتم و‌آهنگی خاص که به آن "کولکی” می‌گویند با سردادن اشعار شورانگیزی همچون: شب قتل است که احوال ندارد زینب، همچو مرغی که پر و بال ندارد زینب یا: ای بی برادر زینب، بی یار و یاور زینب، و یا چگونه من آب روان بنوشم صدای العطش رسد به گوشم و سروده‌هایی از این قبیل، وارد صحن مطهر امامزاده می‌شوند و پس از نوحه‌خوانی و سینه‌زنی آرام و به هنگام خروج از امامزاده با زدن نوعی سینه که به آن "سه سنگ” می‌گویند از صحن امامزاده خارج می‌شوند.

 

 

طریقه سینه‌زنی سه سنگ نیز به این صورت است که عزاداران روی زانو می‌نشینند و نوحه‌خوان به‌ آرامی نوحه می‌خواند؛ تا جایی که نوحه وی اوج می‌گیرد و با گفتن کلمه "علی” سینه‌زنان سه بار محکم و متوالی به روی سینه خود می‌زنند و در چندین نوبت این شیوه تکرار می‌شود، سپس در پایان نوحه، نوحه‌سرا با گفتن صلوات، از عزاداران می‌خواهد که امامزاده را ترک کنند.

 

 

 

نوحه مخصوص این سبک سینه‌زنی منسوب به قدیمی‌ترین نوحه‌سرای بهبهان، یعنی میرزا شوقی بهبهانی است. او به درخواست اهالی محله پهلوانان بهبهان نوحه جدیدی می‌سراید که به سه سنگ معروف شد و مورد توجه گروه‌های مختلف سینه‌زنی در بهبهان قرار گرفت. محلات کاروانسرا، پهلوانان و حضرت شاهزاده فضل، محله‌هایی از بهبهان هستند که اهالی آن مشهورترین سینه‌زنی‌های «سه سنگ» را برگزار می‌کنند.

 

سبک ملی سه سنگ در عزاداری بهبهان

 

یک کارشناس مذهبی در این باره می گوید : از عصر اولین روز محرم و بعد از تعطیلی مغازه‌ها میادین برای عزاداری فعال می‌شوند. بعد از پیشرفت دستگاه‌ها و سیستم‌های صوتی هر محله دستگاه خود را برای عزاداری آماده می‌کند. به این ترتیب از شب اول محرم هیات‌ها به سینه‌زنی و روضه‌خوانی می‌پردازند و هر چه این شب‌ها به شب تاسوعا و عاشورا نزدیک‌تر می‌شوند هیات‌های عزاداری منسجم‌تر و بیش‌تر به سمت امامزاده حرکت می‌کنند.

 

مختاران در خصوص نوع عزاداری مردم بهبهان گفت: مهم‌ترین و معروف‌ترین نوع سینه‌زنی مردم بهبهان "سه سنگ" نام دارد که عزاداریان سه بار دست‌های خود را با ریتم خاصی به سینه می‌زنند. این نوع سینه‌زنی در ابتدا در بهبهان شکل گرفته و بعد هم به شهرهای دیگر گسترش پیدا کرد. حتی این نوع سینه‌زنی در هنگام جنگ در خرمشهر رواج زیادی داشت.

 

میرزا شوقی شاعر و خالق سبک اصیل سینه زنی در بهبهان 

گفتنی است نورعلی یا میرزا قنبر متخلص به شوقی و مشهور به «شوقی بهبهانی» شاعر محبوب عصر ناصری در بهبهان بوده است.

 

خیرالله محمدیان شاعر بهبهانی در کتاب مجموعه اشعار و شرح احوال و نقد آثار میرزا شوقی بهبهانی می‌نویسد: او با تغزیه‌خوانان و شاعران و مداحان و ذاکران همراهی می‌کرد تا این‌که در سال 1281 هجری قمری (1242 هجری شمسی) که فرهاد میرزا معتمدالدوله والی فارس، حکومت بهبهان را به فرزند اهل قلم و عادل خود یعنی احتشام‌الدوله سلطان اویس میرزا واگذار کرد، این حاکم دانش‌پرور پس از انجام آزمون لازم شوقی را به‌عنوان دبیر خود و همکار میرزا هدایت‌الله شیرازی برگزید و کارهای دیوانی را به آن‌ها سپرد و از آن پس به میرزا شوقی مشهور شد. شوقی تا سال 1298 هجری قمری (1259 هجری شمسی) به این کار مشغول بود.

 

 

این شاعر شهیر بهبهانی اواخر عمر نابینا شد و در حدود سال 1305 هجری شمسی وفات یافت و او را در امامزاده ابراهیم (ع) بهبهان به خاک سپردند.

بنا بر اظهارات خیرالله محمدیان، میرزا شوقی بهبهانی قبل از مرگ، دیوان اشعارش را به مغازه‌داری سپرد که او هم متأسفانه پس از چندی رشته امانت‌داری را برید و اجناسش را در برگ برگ دیوان به مشتریان سپرد تا به این شکل، ناکامی شاعر تکمیل شود و دل‌سروده‌های او به غارت روزگار رود.

 

مراسم " حجله و " شو شو روزک "



مختاران ادامه داد: از نذرهای دیگر مردم بهبهان باقلا است که آن را با نان کوچکی به نام "بل بل" بین مردم و عزاداران تقسیم می‌کنند. البته این نان قدیمی در صورتی که در پخت آن از خمیرمایه استفاده شود کمی نرم و ترش می‌شود که در بین مردم به "کوتلک" معروف است. این دو نوع نذر از قدیمی‌ترین نذرهای بین مردم بودکه اخیرا کمرنگ شده و نذرهایی مثل پلو و خورشت جایگزین آن‌ شده است.


مختاران به سایر نذور بین مردم بهبهان اشاره کرد و اظهار داشت: بعضی خانواده‌ها هم "حجله" درست می‌کنند و معتقدند در شب عاشورا حضرت قاسم فرزند امام حسن (ع) در آن شب ازدواج می‌کند. این "حجله" را رنگی کرده و با پارچه و شاخه‌های نارنج و لیمو تزیین می‌کنند و روضه‌ای می‌خوانند که به "روضه عروسی قاسم" مشهور است.


وی در خصوص نوع عزاداری مردم بهبهان در روز تاسوعا و عاشورا گفت: در تاسوعا هیات‌ها از صبح به عزاداری می‌پردازند. بعد ازناهار و استراحت از غروب مجددا عزاداری و سینه‌زنی آغاز می‌شود. در شب عاشورا مردم تمام شب را بیدار می‌مانند. این شب بین مردم به "شو شوروزک" معروف است. یعنی شبی که مثل روز مردم در آن فعال هستند و نمی‌خوابند و عزاداری می‌کنند و تعداد زیادی از مردم شب را برای عزاداری چای درست می‌کنند و نذری می‌دهند. در این شب نانی بسیار قدیمی پخته می‌شود به نام "تبدو" که نوعی نان گرد تنوری با کنجد است و با روغن حیوانی چرب می‌شود و به عنوان نذر بین خانه‌ها تقسیم می‌شود. بعضی خانواده‌ها هم در این شب حلیم درست کرده و با روشن شدن تدریجی هوا  و نزدیک صبح آن را بین عزاداران تقسیم می‌کنند.

 

در بهبهان نوحه‌ها اندیشه‌محور، تعزیت‌محور، حماسه‌محور و تمثیل‌محور هستند. در نوحه اندیشه‌محور پیام‌های عاشورا بیان می‌شود و این که زیر بار ظلم نرویم. در نوحه تعزیت‌محور به ذکر مصیبت امام حسین اشاره دارد و نوحه حماسه‌محور حالت حماسی امام حسین و یارانش را بیان می‌کند و در نهایت نوحه تمثیل‌محور یعنی استفاده از نمادها و استعاره‌ها در نوحه است. البته در حال حاضر به نوحه‌ها‌یی که حماسی هستند بیشتر توجه می‌شود و به سبک‌های قدیمی کمتر توجه می‌کنند.

نکته‌ی حائز اهمیت در عزاداری بهبهانی‌ها، نحوه ورود و خروج دسته‌های عزاداری در امامزاده‌هاست؛ به‌گونه‌ای که به هنگام ورود به صحن امامزاده دسته‌های عزادار در قالب گروه‌ها (حلقه‌ها)ی چهار نفری کمر همدیگر را گرفته و با ریتم و‌آهنگی خاص که به آن "کولکی” می‌گویند با سردادن اشعار شورانگیزی همچون: شب قتل است که احوال ندارد زینب، همچو مرغی که پر و بال ندارد زینب یا: ای بی برادر زینب، بی یار و یاور زینب، و یا چگونه من آب روان بنوشم صدای العطش رسد به گوشم و سروده‌هایی از این قبیل، وارد صحن مطهر امامزاده می‌شوند و پس از نوحه‌خوانی و سینه‌زنی آرام و به هنگام خروج از امامزاده با زدن نوعی سینه که به آن "سه سنگ” می‌گویند از صحن امامزاده خارج می‌شوند.

طریقه سینه‌زنی سه سنگ نیز به این صورت است که عزاداران روی زانو می‌نشینند و نوحه‌خوان به‌ آرامی نوحه می‌خواند؛ تا جایی که نوحه وی اوج می‌گیرد و با گفتن کلمه "علی” سینه‌زنان سه بار محکم و متوالی به روی سینه خود می‌زنند و در چندین نوبت این شیوه تکرار می‌شود، سپس در پایان نوحه، نوحه‌سرا با گفتن صلوات، از عزاداران می‌خواهد که امامزاده را ترک کنند.

نوحه مخصوص این سبک سینه‌زنی منسوب به قدیمی‌ترین نوحه‌سرای بهبهان، یعنی میرزا شوقی بهبهانی است. او به درخواست اهالی محله پهلوانان بهبهان نوحه جدیدی می‌سراید که به سه سنگ معروف شد و مورد توجه گروه‌های مختلف سینه‌زنی در بهبهان قرار گرفت. محلات کاروانسرا، پهلوانان و حضرت شاهزاده فضل، محله‌هایی از بهبهان هستند که اهالی آن مشهورترین سینه‌زنی‌های «سه سنگ» را برگزار می‌کنند.

سبک ملی سه سنگ در عزاداری بهبهان

یک کارشناس مذهبی در این باره می گوید : از عصر اولین روز محرم و بعد از تعطیلی مغازه‌ها میادین برای عزاداری فعال می‌شوند. بعد از پیشرفت دستگاه‌ها و سیستم‌های صوتی هر محله دستگاه خود را برای عزاداری آماده می‌کند. به این ترتیب از شب اول محرم هیات‌ها به سینه‌زنی و روضه‌خوانی می‌پردازند و هر چه این شب‌ها به شب تاسوعا و عاشورا نزدیک‌تر می‌شوند هیات‌های عزاداری منسجم‌تر و بیش‌تر به سمت امامزاده حرکت می‌کنند.

مختاران در خصوص نوع عزاداری مردم بهبهان گفت: مهم‌ترین و معروف‌ترین نوع سینه‌زنی مردم بهبهان "سه سنگ" نام دارد که عزاداریان سه بار دست‌های خود را با ریتم خاصی به سینه می‌زنند. این نوع سینه‌زنی در ابتدا در بهبهان شکل گرفته و بعد هم به شهرهای دیگر گسترش پیدا کرد. حتی این نوع سینه‌زنی در هنگام جنگ در خرمشهر رواج زیادی داشت.

میرزا شوقی شاعر و خالق سبک اصیل سینه زنی در بهبهان 

گفتنی است نورعلی یا میرزا قنبر متخلص به شوقی و مشهور به «شوقی بهبهانی» شاعر محبوب عصر ناصری در بهبهان بوده است.

خیرالله محمدیان شاعر بهبهانی در کتاب مجموعه اشعار و شرح احوال و نقد آثار میرزا شوقی بهبهانی می‌نویسد: او با تغزیه‌خوانان و شاعران و مداحان و ذاکران همراهی می‌کرد تا این‌که در سال 1281 هجری قمری (1242 هجری شمسی) که فرهاد میرزا معتمدالدوله والی فارس، حکومت بهبهان را به فرزند اهل قلم و عادل خود یعنی احتشام‌الدوله سلطان اویس میرزا واگذار کرد، این حاکم دانش‌پرور پس از انجام آزمون لازم شوقی را به‌عنوان دبیر خود و همکار میرزا هدایت‌الله شیرازی برگزید و کارهای دیوانی را به آن‌ها سپرد و از آن پس به میرزا شوقی مشهور شد. شوقی تا سال 1298 هجری قمری (1259 هجری شمسی) به این کار مشغول بود.

این شاعر شهیر بهبهانی اواخر عمر نابینا شد و در حدود سال 1305 هجری شمسی وفات یافت و او را در امامزاده ابراهیم (ع) بهبهان به خاک سپردند.

بنا بر اظهارات خیرالله محمدیان، میرزا شوقی بهبهانی قبل از مرگ، دیوان اشعارش را به مغازه‌داری سپرد که او هم متأسفانه پس از چندی رشته امانت‌داری را برید و اجناسش را در برگ برگ دیوان به مشتریان سپرد تا به این شکل، ناکامی شاعر تکمیل شود و دل‌سروده‌های او به غارت روزگار رود.