آب وسیله ای برای تبدیل شرایط "تهدید" به "فرصت"

بیشترین میزان مصرف آب در کشور در بخش کشاورزی و صنعت است.با درنظر گرفتن مفهوم آب پنهان سوالات کلیدی زیر مطرح می شود:
-1 تولید چه نوع محصول ،کالا و خدمات آب بری در اولویت باشد تا مصرف آب کاملا بهینه شده و به حفاظت از منابع آبی کشور کمک کند؟
-2 با در نظر گرفتن ارزش و هزینه تامین آب ،صدور چه نوع کالا و محصولاتی منافع مردم و کشور را تامین می کند؟
-3 واردات چه نوع کالا و محصولاتی مزیت نسبی به شمار آمده و باعث کاهش فشار بر منابع آبی کشور می شود؟

کشوری که منابع آب محدودی در اختیار دارد برای تبدیل شرایط "تهدید" به "فرصت" میتواند به تجارت آب مجازی روی آورد و محصولاتی را به کشور وارد کند
که برای تولیدشان آب قابل توجهی مصرف شده است. این امر منجر به حفظ منابع آب کشور شده و فشار بر منابع آب را کاهش خواهد داد.تولید و صادرات محصولاتی که نیاز  فراوانی به آب ندارند مثل سبزیجات، میوهجات و سیب زمینی افزایش یابد و از سوی دیگر واردات محصولاتی که با مصرف آب فراوان بدست می آیند از جمله غلات مورد توجه جدی قرار گیرد .

برای تهیه غلات میتوان از الگوی "کشت فرا سرزمینی" استفاده کرد. اسپانیایی ها برای عبور از بحران کمآبی به جای گندم، زیتون تولید میکنند و از این طریق سود اقتصادی خود را چند برابر افزایش داده اندو در عوض گندم مورد نیازشان را با اجاره کردن زمین در کشورهای دیگری از جمله کوبا، تولید و به داخل کشورشان حمل میکنند.لازمست مقوله "خود کفائی" بر مبنای مفهوم آب پنهان مجددا" باز تعریف شود.

بدین معنی که می بایست رابطه بین خود کفایی و میزان متعارف یا نامتعارف مصرف آب برای تولید آن محصول یا کالای خودکفا شده کاملا مشخص گردد. برای مثال گندم از جمله محصولاتیست که بعنوان یک محصول پر مصرف آبی به حساب می آید و فشار نامتعارفی بر منابع آب داخلی وارد می کند.شاید لازم باشد با در نظر گرفتن اصل امنیت غذایی کشور از الگوی "کشت فرا سرزمینی" در تولید این محصول استراتژیک استفاده کرد. گفته می شود بیش از
90 درصد آب کشور در بخش کشاورزی و مابقی آن در سایر بخشها از جمله بهداشت، صنعت، شرب و... مورد استفاده قرار میگیرد. «کاهش سهم آب کشاورزی » چالش بزرگی برای تامین امنیت غذایی و صادرات محصولات کشاورزی به شمار میرود؛ به ویژه در شرایطی که ایران در حال رایزنی با مشتریان جدید برای صادرات محصولات کشاورزی است.

در سال 1393 بیش از 833 هزار تن هنداونه به قیمت  کیلویی حدود  700 تومان به کشورهای مختلف صادر شد که حدود  208 میلیارد لیتر آب برای آن صرف شده بود به عبارتی 208 میلیارد لیتر آب پنهان به بهای ناچیزی به خارج از کشور فرستاده شد وموجب هدر رفت منابع آبی کشور گردید. هرچند که سیاستهای تجاری یک کشور فقط با آب تنظیم نمیشود و سیاستهای دیگری از جمله ، امنیت ملی ،امنیت غذایی، سیاستهای کلان تجاری -بازرگانی و
موارد دیگر نیز مد نظر میگیرد،اما لازم است سختگیری برصادرات محصولاتی که آب را از کشور خارج میکنند، در اولویت قوانیین و دستورالملهای صادراتی قرار گیرد .تعداد زیادی از کشورهای کم آب از طریق واردات غذایی به حل تنش ها و مسائل آبی خود همت گمارده اند. اگر چه تجارت آب مجازی رفته رفته دارد به  تصمیم هوشیارانه کشورها تبدیل می شود اما برخی از حکومتها نمی خواهند یا به زبان ساده تر نمی توانند موجب وابستگی کشور خود به تجارت جهانی شوند. کشورهایی نظیر هند و چین احساس می کنند به دلیل جمعیت زیاد کشورشان بازار جهانی قادر به تأمین نیازهای غذایی آنان در شرایط بحرانی نیست . و نگران تبدیل "امنیت غذایی" به "سلطه غذایی"  هستند، بنابراین تلاش می کنند تا آنجایی که ممکن است نیازهای غذایی خود را در داخل تامین کنند. کاری که دیگر امروز از نظر برخی کارشناسان چندان قابل قبول نیست.

بنابر این لازمست ازهر چه منطقی تر و هوشیارانه تر شدن مفهوم آب مجازی حمایت کرد،دولتها باید به گونه ای دیگر اندیشیدن عادت کنند. در سطح منطقه ای ما باید به این موضوع بیاندیشیم که چگونه می توان به جای تقسیم آب به تقسیم منافع برآمده از آب دست یابیم.