کلامی که مایه بیداری است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا و به نقل از لرسو؛ در آیه 23 سوره زمر آمده است:

«اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدیثِ کِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلینُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلی‏ ذِکْرِ اللَّهِ ذلِکَ هُدَی اللَّهِ یَهْدی بِهِ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ»

ترجمه این آیه مبارکه چنین است: « خداوند بهترین سخن را نازل کرده ، کتابی که آیاتش (در لطف و زیبایی و عمق و محتوا) همانند یکدیگر است آیاتی مکرّر دارد (با تکراری شوق انگیز) که از شنیدن آیاتش لرزه بر اندام کسانی که از پروردگارشان می ترسند می افتد سپس برون و درونشان نرم و متوجّه ذکر خدا می شود این هدایت الهی است که هر کس را بخواهد با آن راهنمایی می کند و هر کس را خداوند گمراه سازد ، راهنمایی برای او نخواهد بود!»

منظور از متشابه در این آیه، کلامی است که قسمت‌های گوناگون آن با یکدیگر همرنگ و هماهنگ‌اند و هیچگونه تضاد و اختلافی در میان آنها نیست و خوب و بد ندارند بلکه یکی از یکی بهتر است.

این درست برخلاف کلام انسان‌هاست که بی در آن دقت شود، اختلاف‌ها و تناقض و تضادهای افزون‌تری در آن پیدا می‌شود.

آیه سپس می‌افزاید که «ویژگی دیگر این کتاب این است که مکرر است.» این تعبیر ممکن است اشاره به کرارمباحث گوناگون، داستان‌ها، سرگذشت‌ها، مواعظ و اندرزها باشد اما تکراری که هرگز ملال‌آور نیست بلکه شوق‌انگیز و نشاط آفرین.

این یکی از اصول مهم فصاحت است که انسان چیزی را به هنگام لزوم و برای تأثیر عمیق‌بخشیدن تکرار کند اما هر زمان به شکلی تازه و صورتی نو که موجب ملالی نشود. بعلاوه مطالب قرآن مفسر یکدیگرند و بسیاری از مشکلات از این طریق حل می‌شود. بعد از این توصیف، آیه به آخرین ویژگی قرآن در این بحث یعنی نفوذ عمیق و فوق العاده‌ی آن در دل‌های خاشعان می‌پردازد و با ترسیمی زیبا آن را بیان می‌کند: قرآن، نخست در دله‌های آماده ترسی ایجاد می‌کند، ترسی که مایه‌ی بیداری و آغاز حرکت است و انسان را متوجه مسئولیت‌هایش می‌کند.

در مرحله‌ی بعد، حالت نرمش و پذیرش سخن حق را به او می‌بخشد و به دنبال آن بدو آرامش می‌دهد. آری، انذارهای قرآن، دل‌ها را به لزره وا می‌دارد و مژده‌های آن به دل‌ها آرمش می‌بخشد. اندیشه در عظمت خداوند، انسان را در وحشت فرو می‌برد که چگونه می‌توان او را شناخت اما مطالعه آثار و دلایل آن ذات مقدس در آفاق و انفس به آدمی نرمش و آرامش می‌بخشد.

آیه 23 سوره زمر

منابع:

قرآن کریم

تفسیر نمونه

گردآوری: زهره مروتی