نیم نگاهی به گویش شیرین هرمزگانی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از هرمز ، زبان ایرانی به سه دوره باستان ، میانه و نو تقسیم بندی می شود . در حال حاضر نیز ایران و افغانستان و تاجیکستان به زبان پارسی نو سخن می گویند شکلی از پارسی میانه و بسیار اندک ، باستان در برخی از جمهوری های آسیای میانه هم اکنون نیز دیده می شود .

تنوع گویش در زبان پارسی در کشورمان به صدها گویش می رسد که در تقسیم بندی گویشی ، گویش مردم هرمزگان جزئی از گویشهای رایج معروف به گویشهای جنوب شرقی ایران شاخه بشاکردی می باشد که این شاخه شامل : بندرعباسی ، مینابی ، رودانی ، هرمزی ، کمزاری و... حتی برخی از قسمتهای عمان می شود. دیگر شاخه گویشهای جنوب شرقی ایران گویشهای لارستانی است که شامل : لاری ، اوزی ، بستکی ، گراشی ، فارغانی ، خنجی و غیره می باشد .

بومیان بندرعباس به گویش بندری از زبان فارسی صحبت می‌کنند. بندری یکی از گویش های زبان فارسی است که ویژگی‌های فارسی کهن را حفظ کرده‌است.  زبان به عنوان عامل پیوند دهنده بین انسان ها و وحدت ملی در کشورشناخته می شود وارتباط دهنده بین افراد دریک جامعه است.

زبانها و لهجه های جنوبی : اهم این زبانها فارسی است . این زبان که زبان رسمی و ادبی ایران است دنباله فارسی میانه  پهلوی  و فارسی باستان است که قدمتی بیش از 2400 سال دارد و از زبان اقوام پارس سرچشمه میگیرد. آغاز زبان فارسی کنونی را باید از نخستین آثاری که پس از اسلام به این زبان به وجود آمده محسوب داشت. تحول مهم اجتماعی و سیاسی و مذهبی که با نفوذ اسلام در ایران حاصل گردید در زبان رسمی ایران موثر شد. زبانی که پس از اسلام به خط عربی  به جای خط پهلوی  ضبط گردید و قدیمترین نمونه های آن را در اشعار حنظله بادغیسی و محمدبن وصیف سیستانی وشهید و رودکی مییابیم تا امروز تغییر اساسی نیافته است.

استان هرمزگان، از دیر باز محل نخستین اجتماع‌ها و گاهواره فرهنگی کهن و مرکز آبادی بوده و نخستین حکومت‌های با فرهنگ ، در کرانه‌های آن به وجود آمده است . در کرانه‌ها و جزیره‌های هرمزگان ، فارس‌ها ، بلوچ‌ها ، عرب‌ها و تیره‌های آمیخته به سر می‌برند ، که در اثر آمیختن ، نژاد ویژه‌ای را به وجود آورده‌اند ، که در شهرستان میناب ، به مینابی ، سرشناس شده‌اند . ساکنان محلی بعضی از بندرها و جزیره‌های استان هرمزگان ، عرب زبان هستند که از دیگر نقاط ایران به این منطقه مهاجرت کرده‌اند . اینان فرزند عرب زبانان محلی مستقر در ایران می‌باشند ، که ویژگی‌های جسمانی آنان با عرب‌ها همسانی ندارد و ایرانی شده‌اند.

گویش هرمزگانی گویشی از زبان فارسی است که در استان هرمزگان به آن تکلم می‌کنند. هرمزگانی یکی از گویش های زبان فارسی است که ویژگی‌های فارسی کهن را حفظ کرده ‌است . گویش مردم بندر عباس و استان هرمزگان آمیزه‌ای از گویش با ریشهٔ پهلوی و زبان‌های دیگر است. زبان‌هایی که با ورود اقوام و مهاجرین از کشورهای مختلف و حتی از نواحی دیگر کشورمان گویش هرمزگانی را تحت تأثیر خود قرار دادند . مردم بندرعباس و برخی از نواحی استان هرمزگان، آمیخته‌ای از فارس، بلوچ، عرب و سیاه هستند ، که «بندری» یا «عباسی» نامیده می‌شوند. لاری‌ها ، که در شهرستان لار استان فارس ، بندرها و جزیره‌های ایرانی دریای فارس ، از جمله هرمزگان و سرزمین‌های جنوبی دریای پارس زندگی می‌کنند ، چنان‌که هنوز هم با زبان پارسی و لهجه دری سخن می‌گویند . از مردم عرب گرفته تا افریقایی ها و پرتقالی‌ها و هلندی‌ها و انگلیسی‌ها و چناچه تاریخ می‌گوید از دیگر نواحی کشور چون لرستان و استان فارس هم مهاجرینی در استان هرمزگان ساکن شده‌اند که هر قومی ویژگی‌های زبان خود را وارد گویش هرمزگانی کرده است. به خاطر روابط بازرگانی شماری از واژه‌های اروپایی ، انگلیسی (فرانسوی باستان) و عربی نیز در آن دیده می‌شود.

هنوز اهالی علم و ادب استان دراین که بندرعباسی زبان یا گویش است به توافق واحدی نرسیده اند و تا تکلیف این سوال مشخص نشود بدون شک به بسیاری از سوالات دیگر نیز نمی توان پاسخ داد . علم زبانشناسی به راحتی به این سوال پاسخ می دهد و ظاهرا بسیاری از محققین این استان خارج از چارچوبهای علمی و تئوری های به یقین رسیده زبان شناسی در جستجوی پاسخی مطمئن برای این سوال هستند . قبل از آغاز این مقوله گویش بودن بندرعباسی را اعلام نه به عنوان یک نظر شخصی بلکه بر اساس داده های علم زبانشناسی وسپس به برخی مبانی این علم در راستای مقوله مورد نظر می پردازم .

با توجه به گستردگی این علم و به دور از پردازش واژه شناسی / واج شناسی / معنا شناسی / سبک شناسی / نحو / زبانشناسی تاریخی و غیره که در اینجا مجالی برای آن نیست ابتدا به این سوال پاسخ می دهم که آیا مردم هرمزگان به زبان پارسی تکلم می کنند یا خیر ؟ سوال بسیار ساده و پاسخ آن نیز طبیعتا مثبت می باشد . اما نکته قابل توجه اینجاست که مردم هرمزگان ایرانی صحبت می کنند در واقع خود پارسی زیرشاخه ای از زبانهای ایرانی است که سه دوره مختلف داشته اند و به این بحث هم کوتاه پرداخته خواهد شد و باتوجه به اینکه بسیاری از لغات موجود در این گویش برگرفته از پارسی پهلوی می باشد می توان اذعان داشت که این گویش پارسی است . وام گرفتن کلمات از زبانها و گویشهای دیگر جزئی از فرهنگ و خصوصیات هرقوم و زبانی می باشد پس استفاده از برخی کلمات آفریقایی و اروپایی و در واقع غیر ایرانی که بسیاری از آنها با اشتباه تلفظ و برخی حتی معنای واقعی خود را نیز از دست داده اند رای بر زبان بودن این گویش نمی دهد . اکنون باید تعریف جامعی از زبان داشته باشیم تا به شناخت بهتر برسیم .

زبان جیست ؟

تعریف زبان به صورت عام مجموعه کلماتی که انسان به وسیله آنها تکلم میکند را زبان می گویند و اما جامع و علمی تر اینکه زبان ارتباط فکر و احساس با دنیای بیرون از خود به وسیله صدا ، ژست و یا علائم نوشتاری می باشد . در حوزه ادبیات ، زبان تعریف بسیار گسترده ای دارد که خارج از این مبحث است .

گویش چیست ؟

تنوع و تفاوتهای منطقه ای و قومی یک زبان را گویش می گویند .

با کمی اندیشه در تعاریف ارائه شده از زبان و گویش اثبات این که بندرعباسی ها و هرمزگانی ها دارای گویش هستند نه زبان بسیار آسان می شود .

بسیاری از لهجه های ایرانی در برابر نفوذ روزافزون زبان فارسی در حال از میان رفتن اند و حق این است که هر چه زودتر در جمع و تدوین آنها کوشش شود .به امید روزی که در تمام شهرهای ایران و کشورهای منطقه که بخشی از ایران بوده اند و امروزه مرزهای استعماری آنها را از ما جدا کرده است شاهد مکانهایی برای تندریس و گسترش این زبانهای ایرانی باشیم تا این هویت و یکپارچگی ملی را هر چه بیشتر حفظ کنیم و این فرهنگی نیاکان را برای ابد نگه داریم .

انتهای پیام/