کتاب قطور تاریخ در سرایان

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از سرایان بیدار

وجه تسمیه
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سرایان می گوید: در زمینه وجه تسمیه این شهر 3 روایت وجود دارد.
از آن جا که «سرا» در گویش این منطقه به معنی منزل و خانه است، به دلیل وجود عمارت و بناهای زیاد در گذشته این شهر سرایان نام گرفته است.
دیگر این که سرایان جمع «سر» به معنی رئیس و سرور است و چون در گذشته درگیری هایی بین سران این منطقه بوده و هر کس خود را رئیس و سر می دانسته است؛ نام سرایان بر آن نهاده اند. همچنین به گفته بعضی از اهالی و براساس آن چه در کتاب «گنج دانش» محمدتقی خان لسان الملک سپهر آمده است نام آن در ابتدا سرآبان اول بوده یا به گویش محلی «سرابو» یا «سراو» بوده و کم کم به سرایان تبدیل شده است و به دلیل این که دو نهر آب به نام های «تیبری» و«زابری» در آن بوده سرایان نام گرفته است و به گفته تعدادی از مردم قرار گرفتن در مسیر آب تیبری که دو نهر دارد علت این نامگذاری است که این به واقعیت نزدیک تر است.
«عرب» با اعلام این که تاکنون 230 اثر تاریخی در این شهرستان شناسایی و از این تعداد 45 اثر در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است، می افزاید: در شهر سرایان 15 اثر تاریخی وجود دارد که 13 مورد آن در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
از این تعداد 6 اثر آب انبارهای تاریخی سرایان است و در شهرهای سه قلعه و تعدادی از روستاها نیز آب انبارهای تاریخی وجود دارد.
به گفته وی، این شهرستان از لحاظ مساجد هم جزو شهرهایی است که تعداد زیادی مسجد در آن جای دارد به همین دلیل به شهر مساجد هم معروف است.
پیشینه تاریخی
وی با اشاره به این که کاروانسرا، مسجد جامع، آرامگاه تورانشاه، مزارمیرزاها، حمام کاروانسرا و آب انبارسفلی و موزه مردم شناسی و ... از جمله اماکن تاریخی این منطقه است، می گوید: بررسی های باستان شناسی در این منطقه نشانگر آن است که سابقه استقرار جوامع بشری در آن به پیش از تاریخ در حوالی شهر آیسک و در محوطه تاریخی «کله کوب» به هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد می رسد.
وی سابقه تاریخی شهر سرایان را مربوط به دوران قبل از اسلام می داند و می افزاید: سد تاریخی «زو» از یادگارهای باقی مانده از این دوران است و بررسی های باستان شناسی در این منطقه وجود تپه های مربوط به دوره سلجوقی را در این شهر تایید می کند.
به عقیده وی، با توجه به وجود قلاع تاریخی چون قلعه قلاع سرایان می توان گفت که این منطقه در دوره سلجوقی یعنی قرن های پنجم و ششم هجری از رونق و آبادانی برخوردار بوده و تپه های مربوط به دوره سلجوقی شهرستان تا این زمان در خراسان جنوبی شاخص و منحصر به فرد است.
اعتبارات 92
به گفته وی، از 6 آب انبار سرایان هنوز هم استفاده می شود و بخشی از کاروانسرای سرایان نیز مرمت و اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری سرایان در بخشی از آن مستقر است و قسمتی از آن هم به موزه مردم شناسی سرایان اختصاص دارد و حاوی اشیای ارزشمندی است که نشانگر تاریخ این منطقه است که در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته است.
«عرب» می گوید: سال 92 در مجموع در 3 حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری 295 میلیون تومان مصوب شد که از محل 2درصد فروش نفت مقداری تخصیص یافته است. همچنین در این سال اعتباری برای مرمت خانه های تاریخی با مشارکت مالکان نداشته ایم.
در این زمینه 12 بنای تاریخی در این شهرستان داریم که می شود با همکاری مالکان مرمت کرد و در 9 مورد با مالکان این خانه ها صحبت کرده ایم و پس از تخصیص اعتبار، باید تفاهم نامه با مالکان این بناها امضا شود.
به گفته وی، دو خانه تاریخی حسام الدیوان در سه قلعه وخانه یزدانی در سرایان هم تملک شده است و مرمت خانه حسام الدیوان باحدود 80 درصد پیشرفت به زودی به پایان می رسد و پس از مرمت آماده واگذاری به بخش خصوصی است.
وی با بیان این که مرمت خانه یزدانی هم از سال 85 شروع شد وحدود 20 درصد پیشرفت دارد، می افزاید: خانه رفیعی در کنار خانه یزدانی سرایان قرار دارد و با توجه به این که ورودی مشترکی دارد و به صورت هشتی از هم جدا می شود با ورثه خانه رفیعی صحبت شده تا در صورت امکان از این دو خانه تاریخی با کاربری فرهنگی استفاده شود. همچنین حدود 7 محوطه تاریخی در این شهرستان وجود دارد که یکی محوطه «کله کوب» است که سال 88 و با اعلام گزارش مردمی به یگان حفاظت میراث فرهنگی مبنی بر انجام حفاری غیر مجاز در آن شناسایی شد و پس از گمانه زنی مشخص شد که محوطه تاریخی است که 9 هکتار مساحت دارد و از کهن ترین محوطه های استان متعلق به دوره های عصر نوسنگی تا عصر آهن است.
او در زمینه ثبت آثار معنوی این شهرستان می گوید: 9 مورد میراث معنوی در این منطقه وجود دارد که 3 مورد زنگوله سازی، کفش محلی و مراسم جشن سده ثبت میراث معنوی شد و برای 5 اثر معنوی دیگر هم پرونده تشکیل شده و همه این موارد مختص سرایان است. همچنین مراسم عاشورایی سرایان چون مراسم اربعین که مربوط به ورود کاروان حضرت زینب(س) و جابر به صحرای کربلاست و از قدیم به شکل نمادین انجام می شده است پرونده ای در حال آماده شدن دارد.
علاوه بر این، مراسم حلقه ماتم مربوط به شهر آیسک و بقیه مراسم عزاداری سرایان در قالب پرونده ثبت مراسم عاشورایی استان ثبت شد.
صنایع دستی
وی با اعلام این که 6 کارگاه زنگوله سازی و چلنگری در بازار قدیمی میثم سرایان و در بافت تاریخی آن وجود دارد، خاطرنشان می کند:بازار میثم تنها بازارچه صنایع دستی استان است وکارگاه های خراطی در سرایان، کفش محلی در روستای چرمه، گلیم بافی در سرایان و سه قلعه و بیشتر روستاهای منطقه نیز سنگ تراشی، سرمه دوزی، معرق ساقه گندم، نمد مالی، کلاه مالی، تولیدات چرمی و سفالگری و ... از جمله کارگاه های فعال صنایع دستی شهرستان است. از بین مشاغل مربوط به صنایع دستی هنر زنگوله سازی و کفش محلی در فهرست میراث معنوی کشور به نام سرایان ثبت شده است.رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پارچه بافی را یکی از صنایع دستی قدیمی سرایان عنوان می کند و می گوید: حدود 600 نفر از فعالان صنایع دستی در این شهرستان شناسایی شده اند و اولین دوره آموزشی پارچه بافی را مدتی پیش برگزار کردیم. بیشتر کارگاه های صنایع دستی این منطقه خانگی است و حدود 80 نفر از آن ها تاکنون تسهیلات گرفته اند.
حدود 20 نفر دیگر هم برای دریافت تسهیلات معرفی شده اندکه بعد از گذشت یک سال و نیم هنوز تسهیلات دریافت نکرده اند.
به گفته وی، در آیسک نیز کارگاه سفالگری فعال است. بیشتر صنعتگران این منطقه کارت صنعتگری دریافت کرده اند و15 نفر هم بیمه شده اند که بیشتر آن ها در زمینه چلنگری، گلیم بافی و سرمه دوزی فعالیت می کنند.
جاذبه های گردشگری
روستای هدف گردشگری کریمو و منطقه گردشگری مصعبی و کریمو و دشت لاله های بسطاق را رئیس میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری سرایان از جمله جاذبه های گردشگری این منطقه اعلام و خاطرنشان می کند: غار بتون معروف به غار اژدها، دره و آبشار سبز رود، کویر و رصدگاه نجوم سه قلعه، باغستان چرمه، کال زو، جنگل سه قلعه، آسیاب آبی کاه کو و ارتفاعات شمال سرایان در مسیر آب قنات زابر، روستای ییلاقی خاور، دره آمین وبوسی و قلعه سیاهکوه معروف به بام استان از دیگر جاذبه های گردشگری این شهرستان است که باعث شده، تعداد زیادی از مسافران و گردشگران با حضور در این مناطق لحظاتی را در آن ها بگذرانند.
به گفته «عرب»، زیرساخت های لازم در منطقه نمونه گردشگری مصعبی و کریمو فراهم شده است و برای سرمایه گذاری بخش خصوصی با اولویت افراد بومی آماده همکاری هستیم وحتی حاضریم در قالب یک شرکت تعاونی با همکاری اهالی این منطقه سرمایه گذاری لازم انجام شود.
برنامه های ستاد نوروزی
«عرب» در زمینه برنامه های ستاد نوروزی این شهرستان هم می گوید: پس از صدور حکم اعضای ستاد و براساس تصمیم گیری انجام شده، آماده سازی مهمانسرای اداره ها و بناهای تاریخی شاخص، موزه، جاذبه های گردشگری و اماکن مذهبی برای پذیرایی از مهمانان و مسافران نوروزی، 5 مدرسه و ... در اولویت دستگاه های اجرایی قرار گرفت.
وی می افزاید: همچنین بقاع متبرکه و مساجد نیز برای اسکان مسافران نوروزی آماده می شود و علاوه بر کارهایی که شهرداری در زمینه بهبود خدمات رسانی به مسافران انجام می دهد، برگزاری مسابقات موتورسواری در سرایان، ساخت المان هایی در شهر و ... به این مناسبت انجام می شود.به گفته وی، در این روزها علاوه بر استقرار اورژانس در منطقه نمونه گردشگری مصعبی و کریمو، نظارت و بازرسی از مراکز عرضه خدمات هم انجام خواهد شد.

انتهای پیام/