نقد کتاب/ میوه‌های رسیده

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نافع؛ در این داستان دو شخصیت محوری به نام های غلام و خسرو روبرو هستیم و اتفاقاتی را که در طول داستان رخ می­ دهد از زبان آنها می­ شنویم.

«خسرو» خرج خانواده سه نفره شان را از جیب بری درمی آورد، اوایل داستان زندگی او ساده است، مردم تظاهرات می کنند و او یک راه آسان تر برای درآوردن خرج زندگی پیدا می کند، میان موج جمعیت و هیاهوی شعارهای انقلابی گم می شود و جیب مردم را می زند، اما یک اتفاق، مسیر زندگی او را تغییر می دهد.

خسرو، شخصیت اصلی رمان «میوه های رسیده» در حین جیب بری در تظاهرات ضد شاه دستگیر می شود و پس از بازجویی در زندان، با گروهی از مبارزان انقلابی هم بند می شود. او که به مذهب اعتقادی ندارد، به سمت یکی از مبارزان مارکسیست کشیده می شود و پس از رهایی از زندان به فعالیت سیاسی می پردازد، اما این همه داستان نیست. خسرو نمی تواند عقاید مارکسیست ها را تحمل کند و همین منجر به تغییراتی در روحیه ضد مذهبی او می شود.

«میوه های رسیده» تنها داستان زندگی خسرو نیست، این رمان روایت ساده و روانی است از زندگی افراد مختلف در متن انقلاب اسلامی. غلام، دوست خسرو یکی از شخصیت های اصلی دیگرِ این رمان است.

او و خسرو از کودکی برای هم نامه می نوشتند و حالا که سن و سالی ازآنها گذشته است هم دست از نامه نگاری بر نمی دارند. غلام که خواهر خسرو ،کبری، را می­خواهد وارد سازمان ساواک می­ شود، اما در طول اتفاقات سرانجام به انقلابیون می ­پیوندد. هم زمان خسرو نیز به انقلابیون می­پیوندد و با آیت الله مدنی دیدار می ­کند .

از ویژگی های بارز این اثر نثر پخته و روان نویسنده است که بر تمام داستان حاکم است. نام کتاب که بسیار شیوا و متناسب با موضوع آن است و به نوعی رمز گونه خبر از تم اصلی داستان می­ دهد نیز از هنرهای نویسنده است. همچنین آگاهی نویسنده از مکان وقایع که شهر همدان است و توصیفات درست او از مکان ها داستان را قدرتمندتر می ­کند.

از دیگر نکات مثبت این داستان سیر درست و منطقی تاریخی وقایع است که بر ارزش و اعتبار کتاب می­ افزاید. نویسنده به خوبی توانسته است روند تاریخی و موقعیت مکانی داستان را شرح دهد و از این لحاظ، داستان جزء آثار رئالیستی موفق به شمار می ­رود.

زمان در این داستان به دو بخش عمده تقسیم می­شود: 1- زمان نزدیک به ما که حدود سال های 1387 است  2- زمان دور از ما که سال 57 است. در این کتاب دو فصل اول و آخر به زمان نزدیک اختصاص دارد و سی و سه فصل باقیمانده به زمان گذشتۀ دورتر می­پردازد. هرچند در نگاه اول این کاربرد زمان چندان ضروری به نظر نمی رسد و خواننده می­ اندیشد که داستان بدون فصل­های اول و آخر نیز کامل است، اما این شگرد آقای موسویان به نوعی هم­سو با صداقت وی در بیان حقایق است.

نشان دادن آیندۀ شخصیت­هایی که متحول نشده ­اند به صورت کوتاه و مختصر حقیقت انکار ناپذیر قشری را که داستان به آنها می ­پردازد، پررنگ تر می­ کند و این از نقاط قوت کار است.

داستان از سه زاویه دید متفاوت بهره می­گیرد:

1. اول شخص ناظر (من راوی)
2.  جریان سیال ذهن
3. روایت (نامه نگاری)

در سه فصل از کتاب که نویسنده تصاویر و صحنه­ هایی را در خواب و رویای خسرو به تصویر می کشد داستان به شیوۀ جریان سیال ذهن روایت می­ شود.

نویسنده در این بخش­ها نیز به خوبی عمل کرده و با آشنایی از ساختار خواب­ها بر اساس نظریه روانشناسان خواب به زیبایی از نماد پسرک موفر برای نشان دادن مقصود خود بهره جسته است، اما در بخش­هایی که داستان به شیوۀ روایت یا نامه نگاری پیش می رود گاهی داستان از کلی گویی رنج میبرد و خلاء توصیفات جزئی به خوبی حس می­ شود.

در این بخش ها نامه ها بیشتر دل نوشته هستند زیرا به دست صاحب آن نمی­رسند و این نوعی هنجارگریزی است.

در برخی از بخش های داستان کلی گویی های نویسنده باعث ایجاد ابهام در ذهن خواننده می ­شود به عنوان مثال؛ شخصیت اصلی داستان به طور ناگهانی به حزب کمونیست می ­پیوندد.

آرا و عقاید این حزب بسیار کلی و سربسته در داستان عنوان می­شود. حتی نام کتاب هایی که باعث تحول خسرو می شود نیز در داستان ذکر نشده است.

سرانجام کبری مبهم باقی میماند و ... . از دیگر آسیب های این کتاب تعدد فصل ها است که خواننده را سر درگم می­کند و گاهی اصلا علت این تغییر فصل روشن نیست و به نظر می رسد این کتاب از نداشتن یک چارچوب منسجم رنج می برد.

شخصیت پردازی در این داستان به خوبی صورت گرفته که از آشنایی نویسنده با تیپ شخصیت­های داستانش حکایت می­ کند.

هرچند شخصیت­هایی سرسخت و به ظاهرتغییر ناپذیر این داستان را می­ سازند و تحول اساسی در نگرش و رفتار آنها صورت نمی­ گیرد، اما در تحول ریزه کاری خوبی به کار برده شده است تحول شخصیت را از ابتدا تا انتها شاهدیم اما بسیار آرام و سنجیده نه به صورت یکباره .

در پایان می­ توان گفت این اثر کاری اصیل است که فرسنگ­ها با سفارشی نویسی فاصله دارد و دچار خودسانسوری نشده است و این موضوع ناشی از صداقت نویسنده است.

سمیه نوش آبادی

دکترای زبان و ادبیات فارسی

پایان پیام/