به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از شاهین پیام ، شاهین دژ از لحاظ جغرافیایی در جنوب شرقی استان آذربایجان غربی واقع گردیده که از شمال وشمال غربی به شهرستان میاندوآب , از غرب به شهرستان بوکان واز شرق به شهرستان تکاب و روستاهای تابعه مراغه وقره آغاج هشترود از جنوب استان کردستان محدود است.

تاریخچه شهر :

با توجه آثار واشیا کشف شده از طرف روستاهای شاهین دژ تمدن و سابقه تاریخی این شهر مربوط به هزاران سال قبل از تمدن مادها می دانند با توجه به اشیا ء مکشوفه در کوه سرخ روستای عقرب لو بر اساس نقشه های تاریخی موجود 900 سال از میلاد وقبل از ورود آریایی ها  به ایران در کوهستان های جنوب در یاچه ارومیه که امروزه موسوم به شاهین دژ ,نقده , مهاباد و اشنویه است به واسط آب رود خانه زرینه رود و سیمینه رود  طوایفیبه نام مناییها سکونت داشته اند که در سراسر حوزه شهر میاندوآب به طرف سواحل دریاچه ارومیه تا خاک افشار در شاهین دژ و سواحل زرینه رود و سیمینه رود می توان رد پای منائیها ماننایین را دید.

شاهین دژ در قرن هفتم قبل از میلاد آئوکانه (aukane) نامیده شده است و در مورد نام صایین قلعه طبق تواریخ در دوره ساسانیان عده زیادی از مردم جهت نیایش به آتشکده آذرگشسب واقع در تخت سلیمان در 30 کیلومتری شهر فعلی شاهین دژمی رفتند که بسیاری از این افراد از بزرگان و سلاطین ساسانی بوده اند که از قبل از رسیدن به آ تشکده در محل شاهیندژ قلعه ای جهت استراحت بنا نهاده ونام آن را صایین دژ نهادند .

بعد از ظهور اسلام صائین دژ , صائین قلعه نام گرفت ودر دوره پهلوی شاهین دژ نام گرفت و هم اکنون نیز به همین نام خوانده می شود .

درمرکز اصلی شهر شاهین دژ تپه وسیع ومرتفعی قرار گرفته که درخیابان اصلی شهر محاط است وحکایت از تاریخ کهن و پیشینه غنی ساکنان این منطقه می نماید. مطالعات صورت گرفته برروی این تپه وسایت تاریخی درسال1385 نشانگر این واقعیت است  که انسان ازدیرباز متوجه موقعیت استراتژیکی این نقطه جهت استقرار بوده  است . این مطالعات قدمت 7000ساله آن را به اثبات می رساند. ظروف زرین فام مکشوفه درسال1385 از این تپه بدست آمد که درنوع خود منحصر بفرد می باشد شاهینی را درحال شکار گوزنی نشان می دهدوبع عنوان نماد شهر می تواند معرفی شود.

 نام شهر:  شاهین دژ(صایین دژ) به معنی نگهبان قلعه یا قلعه عقاب

آثار تاریخی

آبشار اوزان

آبشار اوزان در موقعیت جغرافیایی N365426 E463910 در استان آذربایجان غربی واقع است. این آبشار در مجاورت روستایی به همین نام قرار گرفته و در فاصله ۳۰ کیلومتری شرق شاهین دژ واقع شده است . ارتفاع آبشار در حدود ۱۵ متر است و در ارتفاع ۱۸۹۰ متری از سطح دریا واقع شده است. آبشار در دره ای سر سبز در شرق روستای اوزان پایین و در فاصله ۲٫۵ کیلومتری این روستا واقع شده است. با توجه به اینکه این منطقه شمال و غرب فلات ایران واقع شده لذا از آب و هوای کوهستانی و معتدلی برخوردار است که به لحاظ محصور بودن در میان کوهها، زمستانهای پر برف و تابستان های نسبتا گرمی را داراست . فصول چهارگانه طبیعت به صورت مشخص در چهره آن پدیدار است .

زرینه رود(جغاتی)

این رودخانه زیبا به طول 240 کیلومتر از دامنه های شرقی چهل چشمه کردستان (مابین بانه –سقز ) سرچشمه می گیرد وبعد از مشروب نمودن زمینهای کشاورزی زیادی برسرراه مسیر بعد از طی دشت وسیع میاندوآب به دریاچه اورمیه می ریزد.چشم انداز بکر وطبیعت دل انگیز آن همواره مورد توجه گردشگران بوده است.

غار بی بی کندی
این غار قدیمی در جنوب غربی مرکز شهرستان با فاصله تقریبی 18 کیلو متر واقع شده است زمان ساخت آن دقیقاً معلوم نیست و اهالی منطقه آن را به زمانهای بین 3000 و 3500 سال قبل نسبت می دهند. این غار در دل کوه کنده شده که بیشتر برای جلوگیری از هجوم اقوام مختلف و در واقع پناهگاهی برای مردم یا حاکم آن دیار بوده این غار دارای یک ورودی بزرگ به شکل ایوان ( سرپناه اولیه ) ‌است .امروزه 3 طبقه ااز کف زمین باقی است.که به صورت های اتاق به یکدیگر متصلند. داخل این ایوان یک چشمه آب سرد واقع شده است.در طبقه آخر آب از بالای کوه و با استفاده از آبراه باریک به داخل اتاق هدایت می شده که از شواهد موجود اتاق بالا نوعی پرستشگاه بوده است.الهه آب مقدس و الهام بخش خوبی هاست.

حصارودیورار جوشاتو

واقع در دامنه شرقی کوه جوشاتو در 13 کیلومتری شاهین دژکه قدمت آن 3000 سال است ودیواری است دست ساز که از چیده شدن سنگ های کوه جوشاطو بر روی هم در بالای کوه ساخته شده است.

حمام تاریخی قپان

حمام قپان مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شاهین دژ، خیابان شهید مطهری، کوچه ۱۵ خرداد راسته قپان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۸۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این حمام اثر ثبتی است که می تواند پس از مرمت و بازسازی به موزه مردم شناسی تبدیل شود.

نمای آجر تاریخی بازار

این نمای آجری منحصر بفرد با تزئینات آجرکاری بسیار زیبا درخیابان امام وهمجوار بانک ملی واقع شده است .این اثر متعلق به دوره اواخر قاجاری وهمزمان با حمام تاریخی  می باشد.این اثر نیز درسال1387به ثبت ملی رسیده است.

نقوش صخره‌ای عقربلو

این اثر منحصر بفرد در روستای عقربلو در5 کیلومتری غرب شاهین دژ ودر کناررودخانه دائمی زرینه رود شاهین دژ واقع گردیده است. در حدود 500متری شمال روستا بلندی صخره ای کوچکی قرار گرفته است که دارای سطحی صاف وسیقلی است. درضلع شرقی این سطوح آثار حجاری انسان عصر شکار به چشم می خورد. این نقوش بسیار جالب توجه تصاویر زیبایی از چند بزکوهی ویک سری علائم دیگر را به تصویر کشیده است.این اثر نیز به ثبت ملی رسیده است.