گذری در کَنده های بویین میاندشت

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از بی ام خبر؛ آدمی در محیط و شرایط متفاوت نیازهای متفاوتی دارد. جای تردید نیست که اگر نیاز به یک سرپناه نبود، انسان خانه نمی ساخت. چنانچه اگر نیاز به نان نبود دلیلی برای کشت گندم وجود نداشت. البته این موارد بدیهی اند و گاهی به مواردی بر می خوریم که جای سوال باقی می گذارند. از جمله ی این موارد می توان به «کنده» ها اشاره کرد. احتمالا در ابتدا بپرسیم کنده چیست؟ بر همین اساس ابتدا کمی درباره چیستی این ساخت عجیب صحبت می کنیم و سپس به چرایی آن می پردازیم.
«کنده» ها را می توان به شکلی ساده غارهایی انسان ساز معرفی نمود که به دست آدمی و در زیر ساخت روستا حفر می شده اند. این غارها یا به عبارتی دیگر تونل ها از سطح زمین شروع شده و با یک راهرو با شیب حدودی چهل درجه به سمت پایین حفر می شدند. راهرویی به طول حدود ۱۰ متر باعث می شد تا تونل اینک پنج متری از سطح زمین فاصله گرفته باشد. از اینجا بود که راهرو پایان می یافت و بخش دالان آغاز می گردید. دالان ها هیج معیار مشخصی برای طول نداشتند. به این معنا که می توانست بین ده تا سیصد متر طول داشته باشند.
بخش دیگر کنده و گاهی قسمت اصلی آن فضاهایی اتاق مانند بود که در دو سوی دالان حفر می شد. کارکرد این فضا در حالت عادی بیشتر طویله یا آغل دام ها بود. تعداد این اتاق ها هم بی قاعده بود. بسته به تعداد مالکان و توان و نیاز مالک یا مالک ها، کنده می توانست از پنج تا بیست اتاق داشته باشد. پس از حفر کنده، در برخی از اتاق ها سیستم تهویه نیاز می شد. به این دلیل با مشخص نمودن مکان مورد نظر و تعیین آن نقطه رو سطح زمین بالای اتاق، دست به کار حفر چاه می شدند. چاهی به عمق ۵ تا ۷ متر حفر می شد تا از سطح به سقف کنده برسند. اینگونه تا حدی نور، و بیش از آن هوای در جریان به داخل کنده راه می یافت. البته این تنها چاه های کنده نبودند. چاه هایی هم در داخل کنده حفر می شدند که برای زمستان های سرد که آبهای سطحی اغلب یخ می زد، آب آشامیدنی دام ها را فراهم می نمود.
اینک جای آن است که به این مساله بپردازیم که چرا کنده؟ اگر صرف نگداری دام ها مطرح بود که می شد این فضا را با رنج کمتر در سطح زمین ساخت. پاسخ سوال را باید در دو موضوع دانست. نخست کارکرد امنیتی کنده ها که پناهگاه هایی پرکاربرد برای دوره های ناامنی بودند. دوم مکانی برای گذراندن زمستان های وحشتناک. مورد اول بسیار معمول بود. چنانچه در زمان حمله افغان ها مردم روستای توللی در کنده ای پنهان شدند و گریه ی یک کودک باعث شد تا جوی خون کوچه کاروانسرا را رنگین کند. در زمان حمله و حضور آقا محمد خان قاجار نیز زنان و کودکان باز به کنده ها پناه بردند. در مورد سرما نیز کنده ها به دلیل شکل ساختاری خود و قرار گرفتن در عمق ۵ تا ۷ متری از سطح زمین مکان گرمی برای نگه داری دام ها بود. در مواردی سرما به حتی شدت می گرفت که آدمیان نیز فضای تاریخ و نمور کنده را به خانه ی یخ زده ترجیح می دادند.