به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از زنجانم,امام سجاد(ع) چهارمین معصومی است که پس از امیر مومنان،علی(ع) صاحب دیوان شعر است.مطالعه و تامل در شعر زینت عبادت کنندگان نشان می دهد که آن حضرت در زمان و شرایط خاصی که نبرد آشکارا با امویان را به مصلحت جامعه اسلامی نمی دانست و از سوی دیگر فقر شدید فرهنگی و میل به تجمل گرایی و ثروت اندوزی را در تودهی مردم مشاهده می نمود با سلاح نیایش و دعا از یک سو و سلاح شعر از دیگر سو به مبارزه غیر مستقیم با حاکمان ظالم برخاست و در صدد برآمد بدین وسیله به جامعه مسلمانان غنای فرهنگی ببخشد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زنجانم,دیوان شعر امام سجاد(ع) بازتابی از صحیفه ایشان است که در آن، اصول عقاید اسلامی، مبانی فضایل اخلاقی، نکات عرفانی، مضامین سیاسی و اجتماعی و مفاهیم بدیع معنوی به چشم می خورد و در یک جمله می توان گفت کتاب خودسازی، تهذیب نفس و رشد و کمال روحی به شمار می رود.
,
,
«تبارک ذو العلی و الکبریاء
تفرد بالجلال و بالبقاءو سوی الموت بین الخلق طرا
فکلهم رهائن للفناءو دنیانا و ان ملنا الیها
فطال بها المتاع الی انقضاءألا أن الرکون علی غرور
الی دار الفناء من العناء
و قاطنها سریع الظعن عنها
و ان کان الحریص علی الثواء»
«خداوند تبارک و تعالی که دارای علو و بزرگی و در عظمت و جاودانگی یکتاست.
خدایی که مرگ را میان همه مخلوقات یکسان قرار داد، پس همه آنها در گرو فنا و زوالند.
و این دنیای ما نیز؛ هر چند که به آن دل بستهایم، اما مهلت کالای بیارزش آن تا منقضی شدن است.
بدانید که اعتماد از روی فریفتگی به سرای فانی دنیا از امور پر دردسر است!
و ساکن دنیا بزودی از آن کوچ خواهد کرد، هر چند که بر اقامت در آن حریص است.»
«یحول عن قریب من قصور
مزخرفه الی بیت التراب
فیسلم فیه مهجورا فریدا
أحاط به شحوب الاغتراب
و هول الحشر افظع کل أمر
اذا دعی ابن آدم للحساب
و ألفی کل صالحه أتاها
و سیئه جناها فی الکتاب
لقد آن التزود ان عقلنا
و أخذ الحظ من باقی الشباب»
«بزودی از کاخهای زینت یافته به خانه خاک (قبر) منتقل میشود. و در آن غریب و تنها سر فرود میآورد در حالی که غمهای هجران او را در میان گرفته است.
هول و وحشت قیامت از هر چیزی بیمناکتر است، آن هنگامی که آدمیزاد را برای حساب بطلبند.
هر کار خوبی که انجام داده و هر بدی که مرتکب شده است همه را در نامه عملش بیابد.
اگر توجه کنیم هم اکنون وقت توشه گرفتن فرارسیده و هنگام بهرهبرداری از باقیمانده جوانی است.»
«فعقبی کل شیء نحن فیه
من الجمع الکثیف الی الشتات
و ما حزناه من حل و حرم
یوزع فی البنین و فی البنات
و فی من لم نوهلهم بفلس
و قیمه حبه قبل الممات
و تنسانا الأحبه بعد عشر
و قد صرنا عظاما بالیات
کأنا لم نعاشرهم بود
و لم یک فیهم خل مؤات»
«بنابراین سرانجام همه چیز محیط ما از حالت جمع فشرده و انبوه به سوی پراکندگی است.
و چه اندوهبار است که، بازمانده ما از حلال و حرام در میان پسران و دختران تقسیم میشود!
و در میان کسانی که ما پیش از مردن آنان را به مقدار فلس و ارزش دانهای بها نمیدادیم.
دوستانمان پس از ده سال چنان ما را از خاطر میبرند و ما به صورت استخوانهای پوسیده در میآییم. که گویی ما رابطه دوستی نداشتیم و در بین آنان دوست همراه و موافقی وجود نداشته است!»
«لمن یا أیها المغرور تحوی
من المال الموفر و الأثاث
ستمضی غیر محمود فریدا
و یخلو بعل عرسک بالتراث
و یخذ لک الوصی بلا وفاء
و لا اصلاح أمر ذی التیاث
لقد أوقرت وزرا مرجحنا
یسد علیک سبل الانبعاث
فمالک غیر تقوی الله حرز
و لا وزر و مالک من غیاث»
«ای که فریفته دنیایی! برای چه کسی این همه ثروت فراوان و وسایل زندگی را جمع میکنی؟ بزودی ناستوده و تنها از دنیا خواهی رفت و تنها شوهر همسرت وارث تو خواهد شد!
و وصی تو نیز با بیوفایی و به سامان نرساندن امور مهم، تو را خوار و ذلیل خواهد گذاشت.
با بار گناه سنگینی از دنیا کوچ خواهد کرد، راههای بر انگیخته شدن را بر تو میبندند.
بنابراین جز تقوای الهی سنگر و کمک کار نداری و تو را یار و یاوری نیست.»
«تعالج بالتطبب کل داء
و لیس لداء دینک من علاج
سوی ضرع الی الرحمن محض
بنیه خائف و یقین راج
و طول تهجد بطلاب عفو
بلیل مدلهم السترداج
و اظهار الندامه کل وقت
علی ما کنت فیه من اعوجاج
لعلک أن تکون غدا حظیا
ببلغه فائز و سرور ناج»
«هر دردی را با مراجعه به پزشک معالجه میکنی اما درد دینت هیچ علاجی ندارد،
جز عجز و لابه خالصانه به پیشگاه خداوند مهربان با نیت بیمناک و یقین امیدوار. و عبادت مداوم با درخواست بخشش در هنگام شب که پرده قیرگونش همه جا را پوشانده. و همیشه اظهار پشیمانی نسبت به کجیهایی که در طول زندگی داشتهای. شاید بدان وسیله فردای قیامت از رستگاری کافی و شادی نجات دهنده برخوردار گردی.» تمام این دیوان از نظر سستی و نادرستی عبارات بر این منوال است و به یقین اینها سروده امام علیهالسلام نیست بلکه یکی از شیفتگان مواعظ و نصایح و سخنان دلاویز آن حضرت این اشعار را سروده و به آن بزرگوار نسبت داده است، علاوه بر آن که من به طور قطع میدانم که سراینده از طبع شعری خوبی نیز برخوردار نبوده و بیشتر اشعارش از الفاظ سست و عبارات نادرست ترکیب یافته که در آنها هیچ مقدمه خوبی و اسلوب زیبای قابل ذکری وجود ندارد.
منبع: تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد ۲)؛ باقر شریف قرشی؛ ترجمه محمد رضا عطائی؛ کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام ۱۳۷۲٫
«تبارک ذو العلی و الکبریاء
تفرد بالجلال و بالبقاءو سوی الموت بین الخلق طرا
فکلهم رهائن للفناءو دنیانا و ان ملنا الیها
فطال بها المتاع الی انقضاءألا أن الرکون علی غرور
الی دار الفناء من العناء
,
,
,
,
و قاطنها سریع الظعن عنها
و ان کان الحریص علی الثواء»
,
«خداوند تبارک و تعالی که دارای علو و بزرگی و در عظمت و جاودانگی یکتاست.
خدایی که مرگ را میان همه مخلوقات یکسان قرار داد، پس همه آنها در گرو فنا و زوالند.
و این دنیای ما نیز؛ هر چند که به آن دل بستهایم، اما مهلت کالای بیارزش آن تا منقضی شدن است.
بدانید که اعتماد از روی فریفتگی به سرای فانی دنیا از امور پر دردسر است!
و ساکن دنیا بزودی از آن کوچ خواهد کرد، هر چند که بر اقامت در آن حریص است.»
,
,
,
,
«یحول عن قریب من قصور
مزخرفه الی بیت التراب
,
فیسلم فیه مهجورا فریدا
أحاط به شحوب الاغتراب
,
و هول الحشر افظع کل أمر
اذا دعی ابن آدم للحساب
,
و ألفی کل صالحه أتاها
و سیئه جناها فی الکتاب
,
لقد آن التزود ان عقلنا
و أخذ الحظ من باقی الشباب»
,
«بزودی از کاخهای زینت یافته به خانه خاک (قبر) منتقل میشود. و در آن غریب و تنها سر فرود میآورد در حالی که غمهای هجران او را در میان گرفته است.
هول و وحشت قیامت از هر چیزی بیمناکتر است، آن هنگامی که آدمیزاد را برای حساب بطلبند.
هر کار خوبی که انجام داده و هر بدی که مرتکب شده است همه را در نامه عملش بیابد.
اگر توجه کنیم هم اکنون وقت توشه گرفتن فرارسیده و هنگام بهرهبرداری از باقیمانده جوانی است.»
,
,
,
«فعقبی کل شیء نحن فیه
من الجمع الکثیف الی الشتات
,
و ما حزناه من حل و حرم
یوزع فی البنین و فی البنات
,
و فی من لم نوهلهم بفلس
و قیمه حبه قبل الممات
,
و تنسانا الأحبه بعد عشر
و قد صرنا عظاما بالیات
,
کأنا لم نعاشرهم بود
و لم یک فیهم خل مؤات»
,
«بنابراین سرانجام همه چیز محیط ما از حالت جمع فشرده و انبوه به سوی پراکندگی است.
و چه اندوهبار است که، بازمانده ما از حلال و حرام در میان پسران و دختران تقسیم میشود!
و در میان کسانی که ما پیش از مردن آنان را به مقدار فلس و ارزش دانهای بها نمیدادیم.
دوستانمان پس از ده سال چنان ما را از خاطر میبرند و ما به صورت استخوانهای پوسیده در میآییم. که گویی ما رابطه دوستی نداشتیم و در بین آنان دوست همراه و موافقی وجود نداشته است!»
,
,
,
«لمن یا أیها المغرور تحوی
من المال الموفر و الأثاث
,
ستمضی غیر محمود فریدا
و یخلو بعل عرسک بالتراث
,
و یخذ لک الوصی بلا وفاء
و لا اصلاح أمر ذی التیاث
,
لقد أوقرت وزرا مرجحنا
یسد علیک سبل الانبعاث
,
فمالک غیر تقوی الله حرز
و لا وزر و مالک من غیاث»
,
«ای که فریفته دنیایی! برای چه کسی این همه ثروت فراوان و وسایل زندگی را جمع میکنی؟ بزودی ناستوده و تنها از دنیا خواهی رفت و تنها شوهر همسرت وارث تو خواهد شد!
و وصی تو نیز با بیوفایی و به سامان نرساندن امور مهم، تو را خوار و ذلیل خواهد گذاشت.
با بار گناه سنگینی از دنیا کوچ خواهد کرد، راههای بر انگیخته شدن را بر تو میبندند.
بنابراین جز تقوای الهی سنگر و کمک کار نداری و تو را یار و یاوری نیست.»
,
,
,
«تعالج بالتطبب کل داء
و لیس لداء دینک من علاج
,
سوی ضرع الی الرحمن محض
بنیه خائف و یقین راج
,
و طول تهجد بطلاب عفو
بلیل مدلهم السترداج
,
و اظهار الندامه کل وقت
علی ما کنت فیه من اعوجاج
,
لعلک أن تکون غدا حظیا
ببلغه فائز و سرور ناج»
,
«هر دردی را با مراجعه به پزشک معالجه میکنی اما درد دینت هیچ علاجی ندارد،
جز عجز و لابه خالصانه به پیشگاه خداوند مهربان با نیت بیمناک و یقین امیدوار. و عبادت مداوم با درخواست بخشش در هنگام شب که پرده قیرگونش همه جا را پوشانده. و همیشه اظهار پشیمانی نسبت به کجیهایی که در طول زندگی داشتهای. شاید بدان وسیله فردای قیامت از رستگاری کافی و شادی نجات دهنده برخوردار گردی.» تمام این دیوان از نظر سستی و نادرستی عبارات بر این منوال است و به یقین اینها سروده امام علیهالسلام نیست بلکه یکی از شیفتگان مواعظ و نصایح و سخنان دلاویز آن حضرت این اشعار را سروده و به آن بزرگوار نسبت داده است، علاوه بر آن که من به طور قطع میدانم که سراینده از طبع شعری خوبی نیز برخوردار نبوده و بیشتر اشعارش از الفاظ سست و عبارات نادرست ترکیب یافته که در آنها هیچ مقدمه خوبی و اسلوب زیبای قابل ذکری وجود ندارد.
,
منبع: تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد ۲)؛ باقر شریف قرشی؛ ترجمه محمد رضا عطائی؛ کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام ۱۳۷۲٫
,
ارسال دیدگاه